Πώς η πετρελαϊκή κρίση που μέχρι τώρα εξελισσόταν αργά και σχετικά σταθερά, θα μπορούσε να μετατραπεί σε «ταχεία ανάφλεξη» και να προκαλέσει παγκόσμιο σοκ
(upd5) Η παγκόσμια ενεργειακή αγορά βρίσκεται μπροστά σε ένα εξαιρετικά επικίνδυνο ντόμινο.
Από τα ρωσικά διυλιστήρια που πλήττει η Ουκρανία μέχρι τον σαουδαραβικό αγωγό πετρελαίου East-West που τέθηκε εκτός λειτουργίας κατόπιν επιθέσεων από «άγνωστα» drones, οι βασικές γραμμές τροφοδοσίας της παγκόσμιας αγοράς πετρελαίου δέχονται διαδοχικά χτυπήματα τις τελευταίες ημέρες.
Και όσο οι ποσότητες πετρελαίου και diesel που φτάνουν στις διεθνείς αγορές περιορίζονται, τόσο η γεωπολιτική πίεση μεταφέρεται απευθείας στους καταναλωτές και κατ’επέκταση στην πολιτική.
Χαρακτηριστική περίπτωση είναι ο Donald Trump, ο οποίος λιγότερο από δύο μήνες από τις ενδιάμεσες εκλογές της 3ης Νοεμβρίου, είναι αντιμέτωπος με τιμές – ρεκόρ στο diesel.
Απέναντι σε αυτήν την πίεση ο Αμερικανός πρόεδρος… τα βάζει με την Ουκρανία, την οποία και κατηγορεί ότι αυτή ευθύνεται για τις ιστορικές τιμές του diesel στις ΗΠΑ… χωρίς να βάζει στην εξίσωση τις δικές του αποτυχημένες πολιτικές στο Ιράν και στη Μέση Ανατολή που είχαν ως συνέπεια αφενός τα Στενά του Hormuz και του Bab al Mandab να βρίσκονται υπό ασφυκτική πίεση αφετέρου να βρεθεί στο στόχαστρο και ο στρατηγικής σημασίας αγωγός της Σαουδικής Αραβίας.
Ωστόσο, είναι δύσκολο να αγνοήσει κανείς τη γενική εικόνα: την ώρα που ο Trump απαιτεί αυτοσυγκράτηση από το Κίεβο για να προστατευθεί η ενεργειακή αγορά, η ίδια η αγορά πετρελαίου απειλείται από ένα πολύ ευρύτερο μέτωπο πολέμου που εκτείνεται από τη Ρωσία μέχρι τον Περσικό Κόλπο και την Ερυθρά Θάλασσα.
Το μήνυμα Trump σε Zelensky
«Ο κ. Zelensky πρέπει να κάνει ένα πράγμα: πρέπει να σταματήσει να πλήττει τις εγκαταστάσεις καυσίμου diesel στη Ρωσία», δήλωσε ο Trump, υποστηρίζοντας ότι οι ουκρανικές επιθέσεις «κάνουν κακό στον κόσμο».
Η παρέμβασή του έρχεται σε μια στιγμή κατά την οποία η πίεση στις τιμές των καυσίμων έχει μετατραπεί σε σοβαρό πολιτικό πρόβλημα για την Ουάσιγκτον.
Ωστόσο, η θέση αυτή έρχεται σε έντονη αντίθεση με την πολιτική που ακολουθούσαν οι ΗΠΑ λιγότερο από έναν χρόνο νωρίτερα, όταν είχαν ενισχύσει την ανταλλαγή πληροφοριών με το Κίεβο ώστε να μπορεί να πλήττει ρωσικές ενεργειακές εγκαταστάσεις.
Η διαφορά; Τότε οι τιμές του πετρελαίου ήταν χαμηλότερες.
Άλλωστε μόλις πριν από περίπου μία εβδομάδα είχε υποστηρίξει ότι οι τιμές της βενζίνης θα μειώνονταν όταν τελείωνε ο πόλεμος με το Ιράν, χωρίς να κάνει καμία αναφορά στον πόλεμο στην Ουκρανία.
Οι τιμές αλλάζουν και τις γεωπολιτικές ισορροπίες
Το κρίσιμο σημείο είναι ότι η διακοπή των ουκρανικών επιθέσεων στα ρωσικά διυλιστήρια δεν σημαίνει αυτομάτως ότι η πίεση στις τιμές θα εξαφανιστεί.
Σύμφωνα με την εκτίμηση του Andy Lipow της Lipow Oil Associates, η απόφαση της Ρωσίας να απαγορεύσει τις εξαγωγές ως απάντηση στα ουκρανικά πλήγματα έχει αφαιρέσει περίπου 800.000 βαρέλια diesel ημερησίως από την αγορά.
Την ίδια ώρα, το κλείσιμο των Στενών του Hormuz έχει επηρεάσει περίπου 1,2 εκατομμύρια βαρέλια ημερησίως.
Η κρίση, με άλλα λόγια, δεν έχει μία αιτία και δεν λύνεται με μία εντολή προς το Κίεβο.
Όπλο πολέμου
Για το Κίεβο, τα πλήγματα βαθιά στο ρωσικό έδαφος δεν αποτελούν απλώς μια ενεργειακή επιλογή.
Είναι ένα από τα λιγοστά μέσα που διαθέτει για να επιφέρει κόστος στη ρωσική πολεμική μηχανή, ιδιαίτερα σε μια περίοδο κατά την οποία η Ουκρανία αντιμετωπίζει κρίσιμες ελλείψεις στην αντιαεροπορική άμυνα.
Οι επιθέσεις σε διυλιστήρια και ενεργειακές υποδομές πλήττουν τους πόρους που συντηρούν τη ρωσική πολεμική προσπάθεια, την ώρα που η Ουκρανία βρίσκεται αντιμέτωπη με συνεχή κύματα ρωσικών drones και πυραύλων, τα οποία αδυνατεί να αντιμετωπίσει.
Υπό αυτήν την ανάγνωση, το αίτημα του Trump προς το Κίεβο μετατρέπεται σε κάτι μεγαλύτερο από μια παρέμβαση για τις τιμές του diesel: αγγίζει ευθέως τον τρόπο με τον οποίο η Ουκρανία επιχειρεί να πιέσει στρατιωτικά τη Ρωσία.
Το Κρεμλίνο βλέπει ευκαιρία
Η Μόσχα δεν άφησε την αμερικανική παρέμβαση ανεκμετάλλευτη.
Ο Trump υποστήριξε στο Truth Social ότι Ρωσία και Ουκρανία είχαν συμφωνήσει να σταματήσουν τις επιθέσεις στις ενεργειακές εγκαταστάσεις η μία της άλλης.
Ωστόσο, όπως προέκυψε από τις ίδιες τις εξελίξεις, τέτοια συμφωνία δεν είχε υπάρξει.
Ο εκπρόσωπος του Κρεμλίνου Dmitry Peskov έσπευσε να χαρακτηρίσει την πρόταση «πολύ καλή ιδέα», δηλώνοντας παράλληλα ότι η Μόσχα βρίσκεται σε επαφή με την αμερικανική πλευρά.
Όμως το πραγματικό κέρδος για το Κρεμλίνο βρισκόταν αλλού.
Από τα διυλιστήρια στις κυρώσεις
Ο Peskov επιχείρησε να μετατοπίσει τη συζήτηση.
Υποστήριξε ότι η Ρωσία βρίσκεται ήδη κοντά στην πλήρη κάλυψη της εγχώριας αγοράς της και ότι το βασικό πρόβλημα δεν είναι η παραγωγή, αλλά η πρόσβαση των ρωσικών πετρελαϊκών προϊόντων στις παγκόσμιες αγορές.
Και στη συνέχεια πέρασε στο ουσιαστικό αίτημα: την άρση των κυρώσεων.
«Μόνο τότε ο κόσμος θα εφοδιάζεται επαρκώς με αυτά τα πετρελαϊκά προϊόντα», ανέφερε ο Peskov.
Με μία κίνηση, η συζήτηση για τις ουκρανικές επιθέσεις στα διυλιστήρια μεταφέρθηκε στο πεδίο όπου η Μόσχα επιδιώκει εδώ και καιρό αλλαγές: στο καθεστώς των δυτικών κυρώσεων.
Αν μη τι άλλο το Κρεμλίνο είδε ένα παράθυρο ευκαιρίας.
Σημειώνεται ότι νωρίτερα φέτος οι ΗΠΑ είχαν άρει προσωρινά ορισμένες κυρώσεις κατά της Ρωσίας λόγω των συνεπειών του πολέμου στη Μέση Ανατολή.
Η πίεση στο Κίεβο μεγαλώνει
Για τον Zelensky, η αλλαγή του κλίματος είναι απότομη.
Μόλις λίγες ημέρες νωρίτερα, απεσταλμένοι εξωτερικής πολιτικής του Trump βρίσκονταν στο Κίεβο, σε μια επίσκεψη που είχε δημιουργήσει προσδοκίες για νέα διπλωματική δυναμική.
Όμως είχαν προηγηθεί προειδοποιητικά σημάδια.
Οι Αμερικανοί απεσταλμένοι είχαν επισκεφθεί πρώτα τη Ρωσία.
Ο Trump είχε τηλεφωνήσει στον Putin αλλά όχι στον Zelensky.
Και ενώ η προμήθεια πυραύλων Patriot τελεί υπό συζήτηση, ο Αμερικανός πρόεδρος ανέφερε ότι εξετάζεται να δοθεί στην Ουκρανία άδεια για την παραγωγή μιας «λιγότερο προηγμένης εκδοχής» πυραύλων Patriot για την Ουκρανία.
Η επίθεση στον αγωγό East-West
Ενώ η Ουάσιγκτον επικεντρωνόταν στις ρωσικές ενεργειακές εγκαταστάσεις, ένα δεύτερο και δυνητικά πολύ μεγαλύτερο πρόβλημα εμφανιζόταν χιλιάδες χιλιόμετρα νοτιότερα.
Η Σαουδική Αραβία ανακοίνωσε το κλείσιμο του αγωγού πετρελαίου East-West μετά από επιθέσεις με drones, οι οποίες, σύμφωνα με το Ριάντ, προήλθαν από το εσωτερικό του Ιράκ και προκάλεσαν τραυματισμούς και ζημιές.
Καμία οργάνωση δεν έχει αναλάβει μέχρι στιγμής την ευθύνη, ενώ ο Trump έστρεψε τις υποψίες προς φιλοϊρανικές ομάδες που δραστηριοποιούνται στο Ιράκ.
Η Τεχεράνη απέρριψε κατηγορηματικά την κατηγορία.
Το πρόβλημα είναι ότι δεν πρόκειται για έναν οποιονδήποτε αγωγό.
Η ενεργειακή παράκαμψη του Περσικού Κόλπου
Ο East-West μεταφέρει σαουδαραβικό αργό πετρέλαιο από την ανατολική πλευρά της χώρας προς το Yanbu, στην Ερυθρά Θάλασσα, παρακάμπτοντας ουσιαστικά τον Περσικό Κόλπο.
Μέσα στον πόλεμο των Ηνωμένων Πολιτειών με το Ιράν, ο αγωγός εξελίχθηκε σε κρίσιμη εναλλακτική διαδρομή για εκατομμύρια βαρέλια πετρελαίου.
Σύμφωνα με την Capital Economics, το κλείσιμό του θα μπορούσε να θέσει εκτός αγοράς ποσότητα που αντιστοιχεί έως και στο 4% της παγκόσμιας προσφοράς πετρελαίου.
Η διακοπή λειτουργίας, η οποία θα μπορούσε να διαρκέσει εβδομάδες - καθώς η έκταση των ζημιών δεν έχει ακόμη αποσαφηνιστεί - επιβαρύνει ακόμη περισσότερο μια ήδη δύσκολη κατάσταση στην παγκόσμια αγορά πετρελαίου.
Το μέγεθος του κινδύνου είναι προφανές: όταν οι παραδοσιακές διαδρομές είναι ήδη περιορισμένες, η απώλεια της βασικής παράκαμψης μπορεί να λειτουργήσει πολλαπλασιαστικά.
Ο κλοιός στενεύει και στην Ερυθρά Θάλασσα
Η απειλή γίνεται ακόμη μεγαλύτερη επειδή ούτε η Ερυθρά Θάλασσα αποτελεί πλέον ασφαλή έξοδο.
Οι Houthis κατέλαβαν την πόλη-λιμάνι Mocha και το νησί Perim, στην είσοδο των Στενών Bab al-Mandab - της θαλάσσιας αρτηρίας που τους προηγούμενους μήνες λειτουργούσε ως εναλλακτική προς τα Στενά του Hormuz για τις σαουδαραβικές εξαγωγές πετρελαίου και διυλισμένων προϊόντων.
Έτσι, οι δύο βασικές βαλβίδες εκτόνωσης της κρίσης δέχονται ταυτόχρονα πίεση: η θαλάσσια δίοδος στην Ερυθρά Θάλασσα και ο αγωγός που καταλήγει σε αυτήν.
Οι αγορές αντέδρασαν άμεσα.
Τα συμβόλαια Brent και WTI ενισχύθηκαν πάνω από 3%, φτάνοντας αντίστοιχα στα 108 και 103 δολάρια το βαρέλι, με τις τιμές σήμερα Τετάρτη 16/9 να διαμορφώνονται σε πάνω από 104 δολάρια το βαρέλι για το WTI και στα 108 δολάρια το βαρέλι για το Brent.
«Θα ήταν πραγματικά καταστροφικό εάν ο αγωγός East-West δεν μπορέσει να επισκευαστεί και να επανέλθει σύντομα σε λειτουργία», δήλωσε στο CNN ο Bob McNally, πρόεδρος και συνιδρυτής της Rapidan Energy Group.
«Είναι μακράν η σημαντικότερη διαδρομή μέσω της οποίας η Σαουδική Αραβία μπορούσε να ανακατευθύνει τις ροές αργού πετρελαίου».
Έξι εκατομμύρια βαρέλια την ημέρα
Παρά την εκτίναξη των τιμών, η αγορά πετρελαίου έχει επιδείξει αξιοσημείωτη ανθεκτικότητα στη διάρκεια του πολέμου στη Μέση Ανατολή.
Κάποιες ποσότητες πετρελαίου κατάφεραν να περάσουν από τα Στενά του Hormuz, ορισμένες χώρες αύξησαν την παραγωγή τους και πολλές αξιοποίησαν τα στρατηγικά τους αποθέματα. Παράλληλα, η παγκόσμια ζήτηση για πετρέλαιο έχει μειωθεί.
Ωστόσο, μεγάλο μέρος αυτής της ανθεκτικότητας μπορεί να αποδοθεί στην εναλλακτική λύση που προσέφερε ο East-West, η σημασία του οποίου αποτυπώνεται στους αριθμούς.
Σύμφωνα με τον Richard Bronze της Energy Aspects, ο αγωγός μετέφερε κατά μέσο όρο περίπου 6 εκατομμύρια βαρέλια αργού ημερησίως κατά τη διάρκεια του πολέμου, με μέγιστη δυναμικότητα περίπου 7 εκατομμυρίων βαρελιών.
Και δεν εξυπηρετούσε μόνο τις εξαγωγές αργού.
Τροφοδοτούσε και τα διυλιστήρια στη δυτική ακτή της Σαουδικής Αραβίας, τα οποία παράγουν και εξάγουν προϊόντα όπως το diesel.
Εδώ τα δύο μέτωπα της ενεργειακής κρίσης συναντώνται ξανά.
Το diesel είναι το πιο ευαίσθητο σημείο
Οι αγορές διυλισμένων προϊόντων είναι μικρότερες και επομένως πιο ευάλωτες σε ξαφνικές διαταραχές.
Και αυτή τη στιγμή πιέζονται από δύο κατευθύνσεις: από τις επιθέσεις της Ουκρανίας στα ρωσικά διυλιστήρια και από την απειλή περιορισμού των σαουδαραβικών ροών μέσω του East-West.
Η μέση τιμή του diesel στις Ηνωμένες Πολιτείες ξεπέρασε τα 6 δολάρια το γαλόνι.
Σύμφωνα με τον Andy Lipow, μια παρατεταμένη διακοπή λειτουργίας του σαουδαραβικού αγωγού East – West θα μπορούσε να τη στείλει πάνω από τα 6,50 δολάρια.
Και τότε το ενεργειακό πρόβλημα παύει να είναι μια μακρινή γεωπολιτική ιστορία.
Φτάνει απευθείας στον Αμερικανό καταναλωτή.
Το ρολόι μετρά αντίστροφα στο Yanbu
Τα αποθέματα αργού στο Yanbu υπολογίζονται σε περίπου 15 εκατομμύρια βαρέλια.
Με βάση τον υφιστάμενο ρυθμό άντλησης, ο Johannes Rauball της Kpler εκτιμά ότι οι δεξαμενές θα μπορούσαν να αδειάσουν σε περίπου τέσσερις ημέρες, ενώ η διαταραχή στις ροές του αγωγού εκτιμάται ότι μπορεί να διαρκέσει περίπου έναν μήνα.
Άλλη εκτίμηση της Rystad Energy τοποθετεί την εξάντληση των αποθεμάτων σε πέντε έως επτά ημέρες.
Μια διακοπή διάρκειας ενός μήνα θα μπορούσε, σύμφωνα με τη Rystad, να αφαιρέσει έως και 120 εκατομμύρια βαρέλια εξαγωγών από την αγορά.
Η δύσκολη εξίσωση
Στην πραγματικότητα, οι δύο ιστορίες καταλήγουν στο ίδιο ερώτημα.
Η Δύση θέλει να περιορίσει την ικανότητα της Ρωσίας να χρηματοδοτεί και να στηρίζει τον πόλεμο, χωρίς όμως να προκαλέσει ένα ενεργειακό σοκ που θα πλήξει τις ίδιες τις οικονομίες της.
Η Ουκρανία προσπαθεί να χτυπήσει έναν από τους βασικούς πόρους της ρωσικής πολεμικής μηχανής.
Και την ίδια στιγμή, ο πόλεμος με το Ιράν έχει ήδη περιορίσει κρίσιμες ροές πετρελαίου στη Μέση Ανατολή.
Όσο οι ενεργειακές αρτηρίες παραμένουν ανοικτές, αυτή η ισορροπία μπορεί να διατηρείται.
Όταν όμως αρχίζουν να κλείνουν η μία μετά την άλλη, οι στρατιωτικές αποφάσεις, οι κυρώσεις και οι διπλωματικές πιέσεις αποκτούν σχεδόν αμέσως τιμή στο βαρέλι.
Και τότε η πραγματική σύγκρουση δεν διεξάγεται μόνο στα μέτωπα της Ουκρανίας, στον Περσικό Κόλπο ή στην Ερυθρά Θάλασσα.
Διεξάγεται και στην αντλία.
Όπως προειδοποίησε ο Richard Bronze για το ενδεχόμενο παρατεταμένης απώλειας του East-West, μια κρίση που μέχρι τώρα εξελισσόταν αργά θα μπορούσε να μετατραπεί σε «ταχεία ανάφλεξη».
www.bankingnews.gr
Από τα ρωσικά διυλιστήρια που πλήττει η Ουκρανία μέχρι τον σαουδαραβικό αγωγό πετρελαίου East-West που τέθηκε εκτός λειτουργίας κατόπιν επιθέσεων από «άγνωστα» drones, οι βασικές γραμμές τροφοδοσίας της παγκόσμιας αγοράς πετρελαίου δέχονται διαδοχικά χτυπήματα τις τελευταίες ημέρες.
Και όσο οι ποσότητες πετρελαίου και diesel που φτάνουν στις διεθνείς αγορές περιορίζονται, τόσο η γεωπολιτική πίεση μεταφέρεται απευθείας στους καταναλωτές και κατ’επέκταση στην πολιτική.
Χαρακτηριστική περίπτωση είναι ο Donald Trump, ο οποίος λιγότερο από δύο μήνες από τις ενδιάμεσες εκλογές της 3ης Νοεμβρίου, είναι αντιμέτωπος με τιμές – ρεκόρ στο diesel.
Απέναντι σε αυτήν την πίεση ο Αμερικανός πρόεδρος… τα βάζει με την Ουκρανία, την οποία και κατηγορεί ότι αυτή ευθύνεται για τις ιστορικές τιμές του diesel στις ΗΠΑ… χωρίς να βάζει στην εξίσωση τις δικές του αποτυχημένες πολιτικές στο Ιράν και στη Μέση Ανατολή που είχαν ως συνέπεια αφενός τα Στενά του Hormuz και του Bab al Mandab να βρίσκονται υπό ασφυκτική πίεση αφετέρου να βρεθεί στο στόχαστρο και ο στρατηγικής σημασίας αγωγός της Σαουδικής Αραβίας.
Ωστόσο, είναι δύσκολο να αγνοήσει κανείς τη γενική εικόνα: την ώρα που ο Trump απαιτεί αυτοσυγκράτηση από το Κίεβο για να προστατευθεί η ενεργειακή αγορά, η ίδια η αγορά πετρελαίου απειλείται από ένα πολύ ευρύτερο μέτωπο πολέμου που εκτείνεται από τη Ρωσία μέχρι τον Περσικό Κόλπο και την Ερυθρά Θάλασσα.
Το μήνυμα Trump σε Zelensky
«Ο κ. Zelensky πρέπει να κάνει ένα πράγμα: πρέπει να σταματήσει να πλήττει τις εγκαταστάσεις καυσίμου diesel στη Ρωσία», δήλωσε ο Trump, υποστηρίζοντας ότι οι ουκρανικές επιθέσεις «κάνουν κακό στον κόσμο».
Η παρέμβασή του έρχεται σε μια στιγμή κατά την οποία η πίεση στις τιμές των καυσίμων έχει μετατραπεί σε σοβαρό πολιτικό πρόβλημα για την Ουάσιγκτον.
Ωστόσο, η θέση αυτή έρχεται σε έντονη αντίθεση με την πολιτική που ακολουθούσαν οι ΗΠΑ λιγότερο από έναν χρόνο νωρίτερα, όταν είχαν ενισχύσει την ανταλλαγή πληροφοριών με το Κίεβο ώστε να μπορεί να πλήττει ρωσικές ενεργειακές εγκαταστάσεις.
Η διαφορά; Τότε οι τιμές του πετρελαίου ήταν χαμηλότερες.
Άλλωστε μόλις πριν από περίπου μία εβδομάδα είχε υποστηρίξει ότι οι τιμές της βενζίνης θα μειώνονταν όταν τελείωνε ο πόλεμος με το Ιράν, χωρίς να κάνει καμία αναφορά στον πόλεμο στην Ουκρανία.
Οι τιμές αλλάζουν και τις γεωπολιτικές ισορροπίες
Το κρίσιμο σημείο είναι ότι η διακοπή των ουκρανικών επιθέσεων στα ρωσικά διυλιστήρια δεν σημαίνει αυτομάτως ότι η πίεση στις τιμές θα εξαφανιστεί.
Σύμφωνα με την εκτίμηση του Andy Lipow της Lipow Oil Associates, η απόφαση της Ρωσίας να απαγορεύσει τις εξαγωγές ως απάντηση στα ουκρανικά πλήγματα έχει αφαιρέσει περίπου 800.000 βαρέλια diesel ημερησίως από την αγορά.
Την ίδια ώρα, το κλείσιμο των Στενών του Hormuz έχει επηρεάσει περίπου 1,2 εκατομμύρια βαρέλια ημερησίως.
Η κρίση, με άλλα λόγια, δεν έχει μία αιτία και δεν λύνεται με μία εντολή προς το Κίεβο.
Όπλο πολέμου
Για το Κίεβο, τα πλήγματα βαθιά στο ρωσικό έδαφος δεν αποτελούν απλώς μια ενεργειακή επιλογή.
Είναι ένα από τα λιγοστά μέσα που διαθέτει για να επιφέρει κόστος στη ρωσική πολεμική μηχανή, ιδιαίτερα σε μια περίοδο κατά την οποία η Ουκρανία αντιμετωπίζει κρίσιμες ελλείψεις στην αντιαεροπορική άμυνα.
Οι επιθέσεις σε διυλιστήρια και ενεργειακές υποδομές πλήττουν τους πόρους που συντηρούν τη ρωσική πολεμική προσπάθεια, την ώρα που η Ουκρανία βρίσκεται αντιμέτωπη με συνεχή κύματα ρωσικών drones και πυραύλων, τα οποία αδυνατεί να αντιμετωπίσει.
Υπό αυτήν την ανάγνωση, το αίτημα του Trump προς το Κίεβο μετατρέπεται σε κάτι μεγαλύτερο από μια παρέμβαση για τις τιμές του diesel: αγγίζει ευθέως τον τρόπο με τον οποίο η Ουκρανία επιχειρεί να πιέσει στρατιωτικά τη Ρωσία.
Το Κρεμλίνο βλέπει ευκαιρία
Η Μόσχα δεν άφησε την αμερικανική παρέμβαση ανεκμετάλλευτη.
Ο Trump υποστήριξε στο Truth Social ότι Ρωσία και Ουκρανία είχαν συμφωνήσει να σταματήσουν τις επιθέσεις στις ενεργειακές εγκαταστάσεις η μία της άλλης.
Ωστόσο, όπως προέκυψε από τις ίδιες τις εξελίξεις, τέτοια συμφωνία δεν είχε υπάρξει.
Ο εκπρόσωπος του Κρεμλίνου Dmitry Peskov έσπευσε να χαρακτηρίσει την πρόταση «πολύ καλή ιδέα», δηλώνοντας παράλληλα ότι η Μόσχα βρίσκεται σε επαφή με την αμερικανική πλευρά.
Όμως το πραγματικό κέρδος για το Κρεμλίνο βρισκόταν αλλού.
Από τα διυλιστήρια στις κυρώσεις
Ο Peskov επιχείρησε να μετατοπίσει τη συζήτηση.
Υποστήριξε ότι η Ρωσία βρίσκεται ήδη κοντά στην πλήρη κάλυψη της εγχώριας αγοράς της και ότι το βασικό πρόβλημα δεν είναι η παραγωγή, αλλά η πρόσβαση των ρωσικών πετρελαϊκών προϊόντων στις παγκόσμιες αγορές.
Και στη συνέχεια πέρασε στο ουσιαστικό αίτημα: την άρση των κυρώσεων.
«Μόνο τότε ο κόσμος θα εφοδιάζεται επαρκώς με αυτά τα πετρελαϊκά προϊόντα», ανέφερε ο Peskov.
Με μία κίνηση, η συζήτηση για τις ουκρανικές επιθέσεις στα διυλιστήρια μεταφέρθηκε στο πεδίο όπου η Μόσχα επιδιώκει εδώ και καιρό αλλαγές: στο καθεστώς των δυτικών κυρώσεων.
Αν μη τι άλλο το Κρεμλίνο είδε ένα παράθυρο ευκαιρίας.
Σημειώνεται ότι νωρίτερα φέτος οι ΗΠΑ είχαν άρει προσωρινά ορισμένες κυρώσεις κατά της Ρωσίας λόγω των συνεπειών του πολέμου στη Μέση Ανατολή.
Η πίεση στο Κίεβο μεγαλώνει
Για τον Zelensky, η αλλαγή του κλίματος είναι απότομη.
Μόλις λίγες ημέρες νωρίτερα, απεσταλμένοι εξωτερικής πολιτικής του Trump βρίσκονταν στο Κίεβο, σε μια επίσκεψη που είχε δημιουργήσει προσδοκίες για νέα διπλωματική δυναμική.
Όμως είχαν προηγηθεί προειδοποιητικά σημάδια.
Οι Αμερικανοί απεσταλμένοι είχαν επισκεφθεί πρώτα τη Ρωσία.
Ο Trump είχε τηλεφωνήσει στον Putin αλλά όχι στον Zelensky.
Και ενώ η προμήθεια πυραύλων Patriot τελεί υπό συζήτηση, ο Αμερικανός πρόεδρος ανέφερε ότι εξετάζεται να δοθεί στην Ουκρανία άδεια για την παραγωγή μιας «λιγότερο προηγμένης εκδοχής» πυραύλων Patriot για την Ουκρανία.
Η επίθεση στον αγωγό East-West
Ενώ η Ουάσιγκτον επικεντρωνόταν στις ρωσικές ενεργειακές εγκαταστάσεις, ένα δεύτερο και δυνητικά πολύ μεγαλύτερο πρόβλημα εμφανιζόταν χιλιάδες χιλιόμετρα νοτιότερα.
Η Σαουδική Αραβία ανακοίνωσε το κλείσιμο του αγωγού πετρελαίου East-West μετά από επιθέσεις με drones, οι οποίες, σύμφωνα με το Ριάντ, προήλθαν από το εσωτερικό του Ιράκ και προκάλεσαν τραυματισμούς και ζημιές.
Καμία οργάνωση δεν έχει αναλάβει μέχρι στιγμής την ευθύνη, ενώ ο Trump έστρεψε τις υποψίες προς φιλοϊρανικές ομάδες που δραστηριοποιούνται στο Ιράκ.
Η Τεχεράνη απέρριψε κατηγορηματικά την κατηγορία.
Το πρόβλημα είναι ότι δεν πρόκειται για έναν οποιονδήποτε αγωγό.
Η ενεργειακή παράκαμψη του Περσικού Κόλπου
Ο East-West μεταφέρει σαουδαραβικό αργό πετρέλαιο από την ανατολική πλευρά της χώρας προς το Yanbu, στην Ερυθρά Θάλασσα, παρακάμπτοντας ουσιαστικά τον Περσικό Κόλπο.
Μέσα στον πόλεμο των Ηνωμένων Πολιτειών με το Ιράν, ο αγωγός εξελίχθηκε σε κρίσιμη εναλλακτική διαδρομή για εκατομμύρια βαρέλια πετρελαίου.
Σύμφωνα με την Capital Economics, το κλείσιμό του θα μπορούσε να θέσει εκτός αγοράς ποσότητα που αντιστοιχεί έως και στο 4% της παγκόσμιας προσφοράς πετρελαίου.
Η διακοπή λειτουργίας, η οποία θα μπορούσε να διαρκέσει εβδομάδες - καθώς η έκταση των ζημιών δεν έχει ακόμη αποσαφηνιστεί - επιβαρύνει ακόμη περισσότερο μια ήδη δύσκολη κατάσταση στην παγκόσμια αγορά πετρελαίου.
Το μέγεθος του κινδύνου είναι προφανές: όταν οι παραδοσιακές διαδρομές είναι ήδη περιορισμένες, η απώλεια της βασικής παράκαμψης μπορεί να λειτουργήσει πολλαπλασιαστικά.
Ο κλοιός στενεύει και στην Ερυθρά Θάλασσα
Η απειλή γίνεται ακόμη μεγαλύτερη επειδή ούτε η Ερυθρά Θάλασσα αποτελεί πλέον ασφαλή έξοδο.
Οι Houthis κατέλαβαν την πόλη-λιμάνι Mocha και το νησί Perim, στην είσοδο των Στενών Bab al-Mandab - της θαλάσσιας αρτηρίας που τους προηγούμενους μήνες λειτουργούσε ως εναλλακτική προς τα Στενά του Hormuz για τις σαουδαραβικές εξαγωγές πετρελαίου και διυλισμένων προϊόντων.
Έτσι, οι δύο βασικές βαλβίδες εκτόνωσης της κρίσης δέχονται ταυτόχρονα πίεση: η θαλάσσια δίοδος στην Ερυθρά Θάλασσα και ο αγωγός που καταλήγει σε αυτήν.
Οι αγορές αντέδρασαν άμεσα.
Τα συμβόλαια Brent και WTI ενισχύθηκαν πάνω από 3%, φτάνοντας αντίστοιχα στα 108 και 103 δολάρια το βαρέλι, με τις τιμές σήμερα Τετάρτη 16/9 να διαμορφώνονται σε πάνω από 104 δολάρια το βαρέλι για το WTI και στα 108 δολάρια το βαρέλι για το Brent.
«Θα ήταν πραγματικά καταστροφικό εάν ο αγωγός East-West δεν μπορέσει να επισκευαστεί και να επανέλθει σύντομα σε λειτουργία», δήλωσε στο CNN ο Bob McNally, πρόεδρος και συνιδρυτής της Rapidan Energy Group.
«Είναι μακράν η σημαντικότερη διαδρομή μέσω της οποίας η Σαουδική Αραβία μπορούσε να ανακατευθύνει τις ροές αργού πετρελαίου».
Έξι εκατομμύρια βαρέλια την ημέρα
Παρά την εκτίναξη των τιμών, η αγορά πετρελαίου έχει επιδείξει αξιοσημείωτη ανθεκτικότητα στη διάρκεια του πολέμου στη Μέση Ανατολή.
Κάποιες ποσότητες πετρελαίου κατάφεραν να περάσουν από τα Στενά του Hormuz, ορισμένες χώρες αύξησαν την παραγωγή τους και πολλές αξιοποίησαν τα στρατηγικά τους αποθέματα. Παράλληλα, η παγκόσμια ζήτηση για πετρέλαιο έχει μειωθεί.
Ωστόσο, μεγάλο μέρος αυτής της ανθεκτικότητας μπορεί να αποδοθεί στην εναλλακτική λύση που προσέφερε ο East-West, η σημασία του οποίου αποτυπώνεται στους αριθμούς.
Σύμφωνα με τον Richard Bronze της Energy Aspects, ο αγωγός μετέφερε κατά μέσο όρο περίπου 6 εκατομμύρια βαρέλια αργού ημερησίως κατά τη διάρκεια του πολέμου, με μέγιστη δυναμικότητα περίπου 7 εκατομμυρίων βαρελιών.
Και δεν εξυπηρετούσε μόνο τις εξαγωγές αργού.
Τροφοδοτούσε και τα διυλιστήρια στη δυτική ακτή της Σαουδικής Αραβίας, τα οποία παράγουν και εξάγουν προϊόντα όπως το diesel.
Εδώ τα δύο μέτωπα της ενεργειακής κρίσης συναντώνται ξανά.
Το diesel είναι το πιο ευαίσθητο σημείο
Οι αγορές διυλισμένων προϊόντων είναι μικρότερες και επομένως πιο ευάλωτες σε ξαφνικές διαταραχές.
Και αυτή τη στιγμή πιέζονται από δύο κατευθύνσεις: από τις επιθέσεις της Ουκρανίας στα ρωσικά διυλιστήρια και από την απειλή περιορισμού των σαουδαραβικών ροών μέσω του East-West.
Η μέση τιμή του diesel στις Ηνωμένες Πολιτείες ξεπέρασε τα 6 δολάρια το γαλόνι.
Σύμφωνα με τον Andy Lipow, μια παρατεταμένη διακοπή λειτουργίας του σαουδαραβικού αγωγού East – West θα μπορούσε να τη στείλει πάνω από τα 6,50 δολάρια.
Και τότε το ενεργειακό πρόβλημα παύει να είναι μια μακρινή γεωπολιτική ιστορία.
Φτάνει απευθείας στον Αμερικανό καταναλωτή.
Το ρολόι μετρά αντίστροφα στο Yanbu
Τα αποθέματα αργού στο Yanbu υπολογίζονται σε περίπου 15 εκατομμύρια βαρέλια.
Με βάση τον υφιστάμενο ρυθμό άντλησης, ο Johannes Rauball της Kpler εκτιμά ότι οι δεξαμενές θα μπορούσαν να αδειάσουν σε περίπου τέσσερις ημέρες, ενώ η διαταραχή στις ροές του αγωγού εκτιμάται ότι μπορεί να διαρκέσει περίπου έναν μήνα.
Άλλη εκτίμηση της Rystad Energy τοποθετεί την εξάντληση των αποθεμάτων σε πέντε έως επτά ημέρες.
Μια διακοπή διάρκειας ενός μήνα θα μπορούσε, σύμφωνα με τη Rystad, να αφαιρέσει έως και 120 εκατομμύρια βαρέλια εξαγωγών από την αγορά.
Η δύσκολη εξίσωση
Στην πραγματικότητα, οι δύο ιστορίες καταλήγουν στο ίδιο ερώτημα.
Η Δύση θέλει να περιορίσει την ικανότητα της Ρωσίας να χρηματοδοτεί και να στηρίζει τον πόλεμο, χωρίς όμως να προκαλέσει ένα ενεργειακό σοκ που θα πλήξει τις ίδιες τις οικονομίες της.
Η Ουκρανία προσπαθεί να χτυπήσει έναν από τους βασικούς πόρους της ρωσικής πολεμικής μηχανής.
Και την ίδια στιγμή, ο πόλεμος με το Ιράν έχει ήδη περιορίσει κρίσιμες ροές πετρελαίου στη Μέση Ανατολή.
Όσο οι ενεργειακές αρτηρίες παραμένουν ανοικτές, αυτή η ισορροπία μπορεί να διατηρείται.
Όταν όμως αρχίζουν να κλείνουν η μία μετά την άλλη, οι στρατιωτικές αποφάσεις, οι κυρώσεις και οι διπλωματικές πιέσεις αποκτούν σχεδόν αμέσως τιμή στο βαρέλι.
Και τότε η πραγματική σύγκρουση δεν διεξάγεται μόνο στα μέτωπα της Ουκρανίας, στον Περσικό Κόλπο ή στην Ερυθρά Θάλασσα.
Διεξάγεται και στην αντλία.
Όπως προειδοποίησε ο Richard Bronze για το ενδεχόμενο παρατεταμένης απώλειας του East-West, μια κρίση που μέχρι τώρα εξελισσόταν αργά θα μπορούσε να μετατραπεί σε «ταχεία ανάφλεξη».
www.bankingnews.gr
Σχόλια αναγνωστών