Ο Amin Nasser, CEO της Saudi Aramco προειδοποιεί ότι η συνεχιζόμενη παγκόσμια στενότητα στην προσφορά αργού πετρελαίου και διυλισμένων καυσίμων είναι πιθανό να επιδεινωθεί
(upd4) Είναι το ερώτημα του ενός εκατομμυρίου: είναι τα Στενά του Hormuz κλειστά ή ανοιχτά;
Το ερώτημα αυτό έχει μετατραπεί τις τελευταίες εβδομάδες σε έναν από τους σημαντικότερους άξονες του πολέμου δηλώσεων μεταξύ Ιράν και ΗΠΑ.
Η Ουάσινγκτον και τα μέσα ενημέρωσης που ευθυγραμμίζονται μαζί της επιχειρούν, δημοσιεύοντας εικόνες με τη διέλευση δεξαμενόπλοιων και προβάλλοντας στοιχεία για τη μεταφορά πετρελαίου, να εδραιώσουν στην κοινή γνώμη την αντίληψη ότι τα Στενά του Hormuz είναι στην πράξη ανοιχτά, ότι η ροή ενέργειας συνεχίζεται χωρίς προβλήματα και ότι το Ιράν δεν είναι πλέον σε θέση να αξιοποιεί τη σημαντικότερη γεωπολιτική του θέση για να επηρεάζει την οικονομία της Δύσης.
Από την πλευρά τους οι Ιρανοί υποστηρίζουν ότι τα Στενά είναι κλειστά, ότι είναι αμελητέες οι ποσότητες πετρελαίου που ρέουν από αυτήν την θαλάσσια οδό, και ότι έχουν τον απόλυτο έλεγχο μια και τα αμερικανικά πολεμικά πλοία έχουν τραπεί σε φυγή και βρίσκονται σε απόσταση 1.000 χιλιομέτρων από τα ιρανικά σύνορα.
Και όμως το ερώτημα για το τι ακριβώς συμβαίνει στο Hormuz και για το εάν είναι ανοιχτό ή όχι, δεν μπορεί να απαντηθεί με ένα απλό «ναι» ή «όχι».
Μπορεί δεξαμενόπλοια να διέρχονται από αυτή την πλωτή οδό, όμως η διέλευση ορισμένων πλοίων δεν σημαίνει ότι το Hormuz έχει επιστρέψει σε κανονικές συνθήκες.
Το βασικό ζήτημα είναι με πόσο κίνδυνο περνά ένα δεξαμενόπλοιο από τη συγκεκριμένη διαδρομή, ποιο είναι το κόστος ασφάλισής του, ποιους περιορισμούς αντιμετωπίζει και με ποιο επίπεδο βεβαιότητας μπορεί να πραγματοποιήσει τη διέλευση.
Και σε αυτό ακριβώς το σημείο αποκαλύπτεται ένα σημαντικό μέρος του «γρίφου» του Hormuz.
Ο μοχλός του Hormuz δεν έχει χαθεί από τα χέρια του Ιράν
Τις τελευταίες εβδομάδες ορισμένοι αναλυτές και μέσα ενημέρωσης έχουν επιχειρήσει να εδραιώσουν την άποψη ότι «ο μοχλός του Hormuz έχει φύγει από τα χέρια του Ιράν» και ότι η Τεχεράνη δεν μπορεί πλέον να χρησιμοποιήσει τη γεωπολιτική θέση των Στενών για να ασκήσει πίεση στις Ηνωμένες Πολιτείες.
Ο ισχυρισμός αυτός δεν βασίζεται στις πραγματικότητες της ενεργειακής οικονομίας, αλλά αποτελεί μέρος του ψυχολογικού και επικοινωνιακού πολέμου κατά του Ιράν.
Μπορεί ένα μέρος του πετρελαίου να εξάγεται μέσω νοτιότερων διαδρομών ή εναλλακτικών διαδρόμων και ακόμη και εκατομμύρια βαρέλια ημερησίως να φτάνουν στη διεθνή αγορά, όμως αυτό είναι μόνο ένα μέρος της εξίσωσης.
Στην ενεργειακή οικονομία, ο όγκος του πετρελαίου που διέρχεται δεν είναι η μόνη καθοριστική μεταβλητή· εξίσου σημαντικά είναι το κόστος και η ασφάλεια της διέλευσης.
Εάν ένα δεξαμενόπλοιο μπορεί να περάσει από το Hormuz, αλλά το κόστος ασφάλισής του αυξάνεται κατά δεκάδες φορές, εάν ο ιδιοκτήτης του πλοίου βρίσκεται αντιμέτωπος με τον κίνδυνο επίθεσης, κατάσχεσης, ζημιάς ή καθυστέρησης και εάν οι μεγάλες ναυτιλιακές εταιρείες υποχρεώνονται να ενσωματώσουν νέους κινδύνους στα συμβόλαιά τους, τότε δεν μπορεί να υποστηριχθεί ότι το Hormuz έχει επιστρέψει στην κανονικότητα.
Εδώ ακριβώς είναι το σημείο στο οποίο το αφήγημα των ΗΠΑ συγκρούεται με την οικονομική πραγματικότητα της αγοράς.
Γιατί οι τιμές δεν καταρρέουν;
Ένα πολύ σημαντικό ερώτημα είναι γιατί παραμένουν στα ύψη οι τιμές του πετρελαίου, εάν δεχθούμε το αμερικανικό αφήγημα περί ροής πετρελαίου που φτάνει ακόμα και στο 80% των επιπέδων που ίσχυαν πριν από το ξέσπασμα του πολέμου τον Φεβρουάριο του 2026.
Εάν, όπως υποστηρίζουν ορισμένες πηγές, εκατομμύρια βαρέλια πετρελαίου διέρχονται καθημερινά από το Hormuz και ένα ακόμη μέρος μεταφέρεται μέσω εναλλακτικών αγωγών της Σαουδικής Αραβίας και των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων, γιατί η αγορά πετρελαίου δεν έχει ακόμη επιστρέψει στα επίπεδα τιμών που ίσχυαν πριν από τον πόλεμο;
Η απάντηση πρέπει να αναζητηθεί στο αόρατο κόστος του πολέμου.
Το πετρέλαιο είναι φθηνό μόνο όταν και η μεταφορά του είναι φθηνή, προβλέψιμη και ασφαλής.
Κάθε αύξηση στο κόστος ασφάλισης, μεταφοράς, καυσίμων, αναμονής και ασφάλειας προστίθεται τελικά στην τιμή του πετρελαίου.
Για τον λόγο αυτό, ένα δεξαμενόπλοιο μπορεί να συνεχίζει να κινείται, αλλά η αγορά να παραμένει ταραγμένη.
Αυτό ακριβώς είναι εκείνο για το οποίο οι Ηνωμένες Πολιτείες, δεν θέλουν να γίνεται δημόσια συζήτηση σε παγκόσμιο επίπεδο, διότι τότε θα φαινόταν ότι το Ιράν, ακόμη και χωρίς να χρειάζεται να κλείσει πλήρως το Hormuz, είναι σε θέση να επηρεάζει τους οικονομικούς υπολογισμούς της Δύσης.
Η ασφάλιση των δεξαμενόπλοιων: ο αόρατος φόρος της κρίσης
Ένα από τα σημαντικότερα στοιχεία αυτής της εξίσωσης είναι η ασφάλιση κατά του πολεμικού κινδύνου.
Οι δημοσιευμένες αναφορές σχετικά με την ασφαλιστική αγορά δείχνουν ότι το κόστος κάλυψης πολεμικού κινδύνου για μεγάλα δεξαμενόπλοια έχει αυξηθεί σημαντικά σε σχέση με την περίοδο πριν από την κρίση.
Εάν πριν από τον πόλεμο ο ιδιοκτήτης ενός δεξαμενόπλοιου μπορούσε με σχετικά περιορισμένο κόστος να ασφαλίσει το πλοίο του απέναντι στους περιφερειακούς κινδύνους, σήμερα η ίδια κάλυψη μπορεί να κοστίζει εκατομμύρια δολάρια.
Ποιος πληρώνει τελικά αυτή την αύξηση κόστους;
Ούτε η Ουάσινγκτον ούτε οι μεγάλες πετρελαϊκές εταιρείες είναι διατεθειμένες να την καλύψουν από τα κέρδη τους.
Το τελικό κόστος μετακυλίεται κατά μήκος της εφοδιαστικής αλυσίδας και καταλήγει στον καταναλωτή στην Ευρώπη, στις ΗΠΑ, στην Ανατολική Ασία και σε άλλες μεγάλες αγορές του κόσμου.
Με απλά λόγια, το Hormuz μπορεί να επιβαρύνει οικονομικά τη Δύση ακόμη και χωρίς να κλείσει πλήρως.
Αυτό είναι ο λεγόμενος «αόρατος φόρος» που μια κρίση ασφαλείας επιβάλλει στην παγκόσμια οικονομία.
Γιατί οι ΗΠΑ καταφεύγουν στα στρατηγικά αποθέματα;
Μια ακόμα αντίφαση της ρητορικής των ΗΠΑ είναι η προσφυγή στα στρατηγικά αποθέματα.
Και εδώ εμφανίζεται μία από τις σημαντικότερες αντιφάσεις της αφήγησης της Ουάσινγκτον.
Από τη μία πλευρά, οι Ηνωμένες Πολιτείες επιχειρούν να υποστηρίξουν ότι τα Στενά του Hormuz είναι ανοιχτά, ότι το Ιράν έχασε τον μοχλό πίεσής του και ότι η ροή πετρελαίου συνεχίζεται χωρίς προβλήματα.
Από την άλλη πλευρά, η Ουάσινγκτον καταφεύγει στα στρατηγικά αποθέματα για τη διαχείριση της ενεργειακής αγοράς και ενθαρρύνει επίσης τους Συμμάχους της (βλέπε π.χ. Γαλλία) να απελευθερώσουν μέρος των δικών τους αποθεμάτων.
Και ίσως το σημαντικότερο ερώτημα για τη Ουάσινγκτον να είναι το εξής: Εάν το «χαρτί» του Hormuz έχει πράγματι χαθεί από τα χέρια του Ιράν και τα Στενά βρίσκονται πλήρως υπό τον έλεγχο των Ηνωμένων Πολιτειών και των συμμάχων τους, γιατί εξακολουθεί να ανησυχεί η αγορά πετρελαίου, γιατί έχουν ακριβύνει οι ασφάλειες και γιατί οι δυτικές κυβερνήσεις αναγκάζονται να χρησιμοποιούν τα στρατηγικά τους αποθέματα για να συγκρατήσουν τις τιμές της ενέργειας;
Ο γρίφος
Η απάντηση στο ερώτημα αυτό ίσως αποτελεί τη σαφέστερη ένδειξη ότι ο γρίφος του Hormuz δεν έχει ακόμη λυθεί για τις Ηνωμένες Πολιτείες.
Οι δύο αυτές θέσεις δεν συμβιβάζονται εύκολα μεταξύ τους.
Εάν το Hormuz έχει πράγματι επιστρέψει σε κανονικές συνθήκες και η παγκόσμια αγορά δεν ανησυχεί καθόλου για την προσφορά πετρελαίου, γιατί οι μεγάλες χώρες που καταναλώνουν ενέργεια θα έπρεπε να διοχετεύσουν στην αγορά μέρος των στρατηγικών τους αποθεμάτων;
Τα στρατηγικά αποθέματα έχουν σχεδιαστεί ακριβώς για ημέρες κρίσης — όχι για περιόδους κατά τις οποίες όλα λειτουργούν κανονικά.
Επομένως, η συμπεριφορά των Ηνωμένων Πολιτειών και των συμμάχων τους, σε αντίθεση με τη δημόσια επικοινωνιακή τους αφήγηση, δείχνει ότι η κρίση του Hormuz εξακολουθεί να επηρεάζει τους υπολογισμούς της ενεργειακής αγοράς.
Οι εναλλακτικοί διάδρομοι
Σε αυτό το πλαίσιο, η προβολή εναλλακτικών αγωγών και νέων διαδρομών μεταφοράς πετρελαίου αποτελεί επίσης μέρος της ίδιας αφήγησης.
Η Σαουδική Αραβία και τα ΗΑΕ διαθέτουν πράγματι τη δυνατότητα να μεταφέρουν μέρος του πετρελαίου τους μέσω διαδρομών εκτός του Hormuz.
Ωστόσο, αυτές οι δυνατότητες, ούτε ως προς τον όγκο ούτε ως προς την οικονομική τους λειτουργία, μπορούν να αντικαταστήσουν πλήρως τα Στενά.
Τα Στενά του Hormuz δεν αποτελούν μια συνηθισμένη θαλάσσια οδό· είναι ένας κόμβος που συνδέει μία από τις σημαντικότερες ενεργειακές περιοχές παραγωγής στον κόσμο με την παγκόσμια αγορά κατανάλωσης.
Για τον λόγο αυτό, ακόμη και η δημιουργία πολλών εναλλακτικών διαδρομών δεν μπορεί να εξαλείψει τη γεωπολιτική τους σημασία.
Όσοι πιστεύουν ότι με τη λειτουργία ενός αγωγού ή με τη μεταφορά ενός μέρους του πετρελαίου μέσω μιας νότιας διαδρομής παύει η σημασία του Hormuz, ουσιαστικά διαχωρίζουν την οικονομία της ενέργειας από την πολιτική γεωγραφία της, ενώ οι δύο αυτοί παράγοντες είναι αδιαχώριστοι.
Η ισχύς του Ιράν
Ένα από τα βασικά λάθη στην ανάλυση των δυνατοτήτων του Ιράν είναι να μετράται η ισχύς της Τεχεράνης στο Hormuz αποκλειστικά με βάση το κατά πόσο μπορεί να «κλείσει πλήρως τα Στενά».
Η πραγματική ισχύς εδώ είναι η δυνατότητα του Ιράν να μεταβάλλει τους υπολογισμούς της άλλης πλευράς.
Εάν οι ασφαλιστικές εταιρείες αναγκάζονται να αυξήσουν την εκτίμηση κινδύνου για το Hormuz, εάν τα πλοία κινούνται με υψηλότερο κόστος, εάν οι δυτικές κυβερνήσεις αναγκάζονται να απελευθερώνουν στρατηγικά αποθέματα και εάν η ενεργειακή αγορά ενσωματώνει καθημερινά στις τιμές το ενδεχόμενο διαταραχής της προσφοράς, τότε το Ιράν έχει ενεργοποιήσει μέρος της γεωπολιτικής δυναμικής του Hormuz χωρίς να χρειάζεται να ανακοινώσει επίσημο αποκλεισμό.
Αυτό είναι ακριβώς εκείνο που έχει σημασία στη θεωρία της ασύμμετρης αποτροπής.
Η ισχύς δεν σημαίνει κατ’ ανάγκη τη μέγιστη χρήση στρατιωτικών δυνατοτήτων· ορισμένες φορές και μόνο η ύπαρξη μιας αξιόπιστης και εφαρμόσιμης δυνατότητας μπορεί να αλλάξει τους υπολογισμούς του αντιπάλου.
Διαφορετική εξίωση για ΗΠΑ
Οι Ηνωμένες Πολιτείες εδώ και χρόνια επιχειρούν να παρουσιάζουν τη στρατιωτική τους παρουσία στον Περσικό Κόλπο ως εγγύηση της ενεργειακής ασφάλειας.
Αεροπλανοφόρα, αντιτορπιλικά, αναγνωριστικά αεροσκάφη και ναυτικοί συνασπισμοί έχουν στόχο να μεταδώσουν το μήνυμα ότι η Ουάσινγκτον είναι σε θέση να εγγυηθεί την ασφάλεια των θαλάσσιων γραμμών μεταφοράς.
Ωστόσο, η ασφάλεια ενός πλοίου δεν καθορίζεται μόνο από τη στρατιωτική συνοδεία.
Η ασφαλιστική εταιρεία, ο πλοιοκτήτης, η ναυτιλιακή εταιρεία και ο αγοραστής του πετρελαίου πρέπει επίσης να πειστούν ότι ο κίνδυνος έχει επιστρέψει στα προ κρίσης επίπεδα.
Όταν η ασφαλιστική αγορά συνεχίζει να αξιολογεί τον κίνδυνο στην περιοχή ως υψηλό, η παρουσία αμερικανικών πολεμικών πλοίων δεν μπορεί, μέσω μιας πολιτικής εντολής, να μηδενίσει το κόστος του κινδύνου.
Από αυτή την άποψη, η εκτεταμένη αμερικανική στρατιωτική παρουσία στον Περσικό Κόλπο όχι μόνο δεν έχει καταφέρει να επαναφέρει την εξίσωση στην προγενέστερη κατάσταση, αλλά αποτελεί και έναν από τους παράγοντες που ενισχύουν την ανησυχία για πιθανή διεύρυνση της σύγκρουσης.
Ο πόλεμος των αφηγήσεων
Γι’ αυτό, παράλληλα με τον στρατιωτικό πόλεμο, ιδιαίτερη σημασία έχει και ο πόλεμος αφηγήσεων σχετικά με το Hormuz.
Η Ουάσινγκτον έχει ανάγκη να παρουσιάζει τα Στενά ως ανοιχτά, διότι η αποδοχή ότι το Ιράν κατάφερε να αυξήσει τον κίνδυνο ακόμη και για ένα μέρος της ενεργειακής ροής θα ισοδυναμούσε με αποδοχή της αποτυχίας ενός μέρους της αμερικανικής στρατηγικής «μέγιστης πίεσης».
Αντιθέτως, το Ιράν δεν χρειάζεται, για να αποδείξει την ισχύ του, να ανακοινώνει καθημερινά ότι το Hormuz είναι κλειστό.
Η συμπεριφορά της αγοράς, η αύξηση του κόστους και η ανησυχία των κυβερνήσεων που καταναλώνουν ενέργεια μπορούν από μόνα τους να καταδεικνύουν ένα μέρος της πραγματικότητας.
Παράλληλα, πρέπει να γίνεται διάκριση ανάμεσα σε αξιόπιστα δεδομένα και σε ισχυρισμούς των μέσων ενημέρωσης.
Οποιοσδήποτε ισχυρισμός περί σκόπιμης χειραγώγησης των στατιστικών στοιχείων των οργανισμών παρακολούθησης δεξαμενόπλοιων ή περί σχέσεών τους με υπηρεσίες πληροφοριών πρέπει να αποδεικνύεται με επαληθεύσιμα στοιχεία.
Ωστόσο, ακόμη και χωρίς να εξεταστούν τέτοιοι ισχυρισμοί, ένα δεδομένο παραμένει: Η διέλευση δεξαμενόπλοιων από μόνη της δεν σημαίνει ότι η ασφάλεια και η σταθερότητα έχουν επιστρέψει στην ενεργειακή αγορά.
Το Hormuz είναι ανοιχτό — αλλά είναι κανονική η κατάσταση;
Τελικά, η απάντηση στο αρχικό ερώτημα της έκθεσης γίνεται σαφέστερη.
Εάν με τον όρο «ανοιχτό» εννοούμε ότι ορισμένα δεξαμενόπλοια διέρχονται από τα Στενά, τότε ναι: η διαδρομή δεν έχει αποκλειστεί πλήρως και απόλυτα.
Εάν όμως με τον όρο «ανοιχτό» εννοούμε ότι το Hormuz λειτουργεί όπως πριν από τον πόλεμο, με τα συνήθη επίπεδα κόστους, κινδύνου και ασφάλειας, τα διαθέσιμα στοιχεία δεν υποστηρίζουν αυτό το συμπέρασμα.
Εδώ ακριβώς βρίσκεται η διαφορά.
«Θα πάρει χρόνια» - Δραματική προειδοποίηση από Saudi Aramco
Ο Amin Nasser, CEO της Saudi Aramco προειδοποιεί ότι η αναπλήρωση των αποθεμάτων καυσίμων μπορεί να πάρει «χρόνια»
Η συνεχιζόμενη παγκόσμια στενότητα στην προσφορά αργού πετρελαίου και διυλισμένων καυσίμων είναι πιθανό να επιδεινωθεί, σύμφωνα με τον επικεφαλής του κρατικού πετρελαϊκού κολοσσού της Σαουδικής Αραβίας, Aramco.
Η αναπλήρωση των παγκόσμιων αποθεμάτων που χρησιμοποιήθηκαν στο πλαίσιο έκτακτων μέτρων θα μπορούσε να διαρκέσει δύο χρόνια, δήλωσε ο Nasser.
«Μέχρι να ανοίξει πλήρως ξανά το Hormuz και να αποκατασταθεί η εμπιστοσύνη, η σκληρή πραγματικότητα είναι ότι οι πιέσεις και στα δύο άκρα της πετρελαϊκής αγοράς θα ενταθούν.
Αν και η πίεση στο αργό πετρέλαιο είναι σοβαρή, οι τιμές των διυλισμένων καυσίμων έχουν αυξηθεί ακόμη περισσότερο», δήλωσε ο Nasser στο συνέδριο Energy Intelligence στο Λονδίνο.
Ο Amin Nasser δήλωσε ότι η αποδέσμευση αποθεμάτων έκτακτης ανάγκης μπορεί να προσφέρει στις οικονομίες χρόνο, αλλά δεν θα διορθώσει την ανισορροπία ανάμεσα στην προσφορά και τη ζήτηση.
Σύμφωνα με τον ίδιο, ακόμη και μετά την επαναλειτουργία των κρίσιμης σημασίας Στενών του Hormuz, οι χώρες που καταναλώνουν ενέργεια ενδέχεται να χρειαστούν έως δύο χρόνια για να αναπληρώσουν τα αποθέματά τους.
«Ακόμη και τότε, η αναπλήρωση των αποθεμάτων, παράλληλα με την κάλυψη της ζήτησης, θα μπορούσε να διαρκέσει έως και δύο χρόνια», πρόσθεσε ο CEO της Saudi Aramco.
Η αύξηση των εξαγωγικών ροών μέχρι στιγμής δεν είχε μεγάλη επίδραση στην αγορά πετρελαίου, καθώς οι αγορές εξακολουθούν να ενσωματώνουν στις τιμές τους κινδύνους ασφαλείας σχετικά με την προμήθεια πετρελαίου από τον Περσικό Κόλπο και την Ερυθρά Θάλασσα.
Ο Amin Nasser δήλωσε ότι η πετρελαϊκή προσφορά της Aramco παρέμεινε ευέλικτη στη διάρκεια των συγκρούσεων, επειδή η εταιρεία αξιοποίησε αποθέματα πετρελαίου σε διεθνείς αποθηκευτικούς κόμβους και εργάστηκε για την ταχεία επισκευή υποδομών που είχαν υποστεί ζημιές.
Είπε ότι η Aramco εξετάζει εναλλακτικές διαδρομές για τις εξαγωγές αργού και τη δημιουργία μεγαλύτερης αποθηκευτικής ικανότητας στο εξωτερικό, ώστε να αποφύγει την υπερβολική εξάρτηση από μία συγκεκριμένη διαδρομή ή μέθοδο παράδοσης πετρελαίου στους αγοραστές παγκοσμίως.
www.bankingnews.gr
Το ερώτημα αυτό έχει μετατραπεί τις τελευταίες εβδομάδες σε έναν από τους σημαντικότερους άξονες του πολέμου δηλώσεων μεταξύ Ιράν και ΗΠΑ.
Η Ουάσινγκτον και τα μέσα ενημέρωσης που ευθυγραμμίζονται μαζί της επιχειρούν, δημοσιεύοντας εικόνες με τη διέλευση δεξαμενόπλοιων και προβάλλοντας στοιχεία για τη μεταφορά πετρελαίου, να εδραιώσουν στην κοινή γνώμη την αντίληψη ότι τα Στενά του Hormuz είναι στην πράξη ανοιχτά, ότι η ροή ενέργειας συνεχίζεται χωρίς προβλήματα και ότι το Ιράν δεν είναι πλέον σε θέση να αξιοποιεί τη σημαντικότερη γεωπολιτική του θέση για να επηρεάζει την οικονομία της Δύσης.
Από την πλευρά τους οι Ιρανοί υποστηρίζουν ότι τα Στενά είναι κλειστά, ότι είναι αμελητέες οι ποσότητες πετρελαίου που ρέουν από αυτήν την θαλάσσια οδό, και ότι έχουν τον απόλυτο έλεγχο μια και τα αμερικανικά πολεμικά πλοία έχουν τραπεί σε φυγή και βρίσκονται σε απόσταση 1.000 χιλιομέτρων από τα ιρανικά σύνορα.
Και όμως το ερώτημα για το τι ακριβώς συμβαίνει στο Hormuz και για το εάν είναι ανοιχτό ή όχι, δεν μπορεί να απαντηθεί με ένα απλό «ναι» ή «όχι».
Μπορεί δεξαμενόπλοια να διέρχονται από αυτή την πλωτή οδό, όμως η διέλευση ορισμένων πλοίων δεν σημαίνει ότι το Hormuz έχει επιστρέψει σε κανονικές συνθήκες.
Το βασικό ζήτημα είναι με πόσο κίνδυνο περνά ένα δεξαμενόπλοιο από τη συγκεκριμένη διαδρομή, ποιο είναι το κόστος ασφάλισής του, ποιους περιορισμούς αντιμετωπίζει και με ποιο επίπεδο βεβαιότητας μπορεί να πραγματοποιήσει τη διέλευση.
Και σε αυτό ακριβώς το σημείο αποκαλύπτεται ένα σημαντικό μέρος του «γρίφου» του Hormuz.
Ο μοχλός του Hormuz δεν έχει χαθεί από τα χέρια του Ιράν
Τις τελευταίες εβδομάδες ορισμένοι αναλυτές και μέσα ενημέρωσης έχουν επιχειρήσει να εδραιώσουν την άποψη ότι «ο μοχλός του Hormuz έχει φύγει από τα χέρια του Ιράν» και ότι η Τεχεράνη δεν μπορεί πλέον να χρησιμοποιήσει τη γεωπολιτική θέση των Στενών για να ασκήσει πίεση στις Ηνωμένες Πολιτείες.
Ο ισχυρισμός αυτός δεν βασίζεται στις πραγματικότητες της ενεργειακής οικονομίας, αλλά αποτελεί μέρος του ψυχολογικού και επικοινωνιακού πολέμου κατά του Ιράν.
Μπορεί ένα μέρος του πετρελαίου να εξάγεται μέσω νοτιότερων διαδρομών ή εναλλακτικών διαδρόμων και ακόμη και εκατομμύρια βαρέλια ημερησίως να φτάνουν στη διεθνή αγορά, όμως αυτό είναι μόνο ένα μέρος της εξίσωσης.
Στην ενεργειακή οικονομία, ο όγκος του πετρελαίου που διέρχεται δεν είναι η μόνη καθοριστική μεταβλητή· εξίσου σημαντικά είναι το κόστος και η ασφάλεια της διέλευσης.
Εάν ένα δεξαμενόπλοιο μπορεί να περάσει από το Hormuz, αλλά το κόστος ασφάλισής του αυξάνεται κατά δεκάδες φορές, εάν ο ιδιοκτήτης του πλοίου βρίσκεται αντιμέτωπος με τον κίνδυνο επίθεσης, κατάσχεσης, ζημιάς ή καθυστέρησης και εάν οι μεγάλες ναυτιλιακές εταιρείες υποχρεώνονται να ενσωματώσουν νέους κινδύνους στα συμβόλαιά τους, τότε δεν μπορεί να υποστηριχθεί ότι το Hormuz έχει επιστρέψει στην κανονικότητα.
Εδώ ακριβώς είναι το σημείο στο οποίο το αφήγημα των ΗΠΑ συγκρούεται με την οικονομική πραγματικότητα της αγοράς.
Γιατί οι τιμές δεν καταρρέουν;
Ένα πολύ σημαντικό ερώτημα είναι γιατί παραμένουν στα ύψη οι τιμές του πετρελαίου, εάν δεχθούμε το αμερικανικό αφήγημα περί ροής πετρελαίου που φτάνει ακόμα και στο 80% των επιπέδων που ίσχυαν πριν από το ξέσπασμα του πολέμου τον Φεβρουάριο του 2026.
Εάν, όπως υποστηρίζουν ορισμένες πηγές, εκατομμύρια βαρέλια πετρελαίου διέρχονται καθημερινά από το Hormuz και ένα ακόμη μέρος μεταφέρεται μέσω εναλλακτικών αγωγών της Σαουδικής Αραβίας και των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων, γιατί η αγορά πετρελαίου δεν έχει ακόμη επιστρέψει στα επίπεδα τιμών που ίσχυαν πριν από τον πόλεμο;
Η απάντηση πρέπει να αναζητηθεί στο αόρατο κόστος του πολέμου.
Το πετρέλαιο είναι φθηνό μόνο όταν και η μεταφορά του είναι φθηνή, προβλέψιμη και ασφαλής.
Κάθε αύξηση στο κόστος ασφάλισης, μεταφοράς, καυσίμων, αναμονής και ασφάλειας προστίθεται τελικά στην τιμή του πετρελαίου.
Για τον λόγο αυτό, ένα δεξαμενόπλοιο μπορεί να συνεχίζει να κινείται, αλλά η αγορά να παραμένει ταραγμένη.
Αυτό ακριβώς είναι εκείνο για το οποίο οι Ηνωμένες Πολιτείες, δεν θέλουν να γίνεται δημόσια συζήτηση σε παγκόσμιο επίπεδο, διότι τότε θα φαινόταν ότι το Ιράν, ακόμη και χωρίς να χρειάζεται να κλείσει πλήρως το Hormuz, είναι σε θέση να επηρεάζει τους οικονομικούς υπολογισμούς της Δύσης.
Η ασφάλιση των δεξαμενόπλοιων: ο αόρατος φόρος της κρίσης
Ένα από τα σημαντικότερα στοιχεία αυτής της εξίσωσης είναι η ασφάλιση κατά του πολεμικού κινδύνου.
Οι δημοσιευμένες αναφορές σχετικά με την ασφαλιστική αγορά δείχνουν ότι το κόστος κάλυψης πολεμικού κινδύνου για μεγάλα δεξαμενόπλοια έχει αυξηθεί σημαντικά σε σχέση με την περίοδο πριν από την κρίση.
Εάν πριν από τον πόλεμο ο ιδιοκτήτης ενός δεξαμενόπλοιου μπορούσε με σχετικά περιορισμένο κόστος να ασφαλίσει το πλοίο του απέναντι στους περιφερειακούς κινδύνους, σήμερα η ίδια κάλυψη μπορεί να κοστίζει εκατομμύρια δολάρια.
Ποιος πληρώνει τελικά αυτή την αύξηση κόστους;
Ούτε η Ουάσινγκτον ούτε οι μεγάλες πετρελαϊκές εταιρείες είναι διατεθειμένες να την καλύψουν από τα κέρδη τους.
Το τελικό κόστος μετακυλίεται κατά μήκος της εφοδιαστικής αλυσίδας και καταλήγει στον καταναλωτή στην Ευρώπη, στις ΗΠΑ, στην Ανατολική Ασία και σε άλλες μεγάλες αγορές του κόσμου.
Με απλά λόγια, το Hormuz μπορεί να επιβαρύνει οικονομικά τη Δύση ακόμη και χωρίς να κλείσει πλήρως.
Αυτό είναι ο λεγόμενος «αόρατος φόρος» που μια κρίση ασφαλείας επιβάλλει στην παγκόσμια οικονομία.
Γιατί οι ΗΠΑ καταφεύγουν στα στρατηγικά αποθέματα;
Μια ακόμα αντίφαση της ρητορικής των ΗΠΑ είναι η προσφυγή στα στρατηγικά αποθέματα.
Και εδώ εμφανίζεται μία από τις σημαντικότερες αντιφάσεις της αφήγησης της Ουάσινγκτον.
Από τη μία πλευρά, οι Ηνωμένες Πολιτείες επιχειρούν να υποστηρίξουν ότι τα Στενά του Hormuz είναι ανοιχτά, ότι το Ιράν έχασε τον μοχλό πίεσής του και ότι η ροή πετρελαίου συνεχίζεται χωρίς προβλήματα.
Από την άλλη πλευρά, η Ουάσινγκτον καταφεύγει στα στρατηγικά αποθέματα για τη διαχείριση της ενεργειακής αγοράς και ενθαρρύνει επίσης τους Συμμάχους της (βλέπε π.χ. Γαλλία) να απελευθερώσουν μέρος των δικών τους αποθεμάτων.
Και ίσως το σημαντικότερο ερώτημα για τη Ουάσινγκτον να είναι το εξής: Εάν το «χαρτί» του Hormuz έχει πράγματι χαθεί από τα χέρια του Ιράν και τα Στενά βρίσκονται πλήρως υπό τον έλεγχο των Ηνωμένων Πολιτειών και των συμμάχων τους, γιατί εξακολουθεί να ανησυχεί η αγορά πετρελαίου, γιατί έχουν ακριβύνει οι ασφάλειες και γιατί οι δυτικές κυβερνήσεις αναγκάζονται να χρησιμοποιούν τα στρατηγικά τους αποθέματα για να συγκρατήσουν τις τιμές της ενέργειας;
Ο γρίφος
Η απάντηση στο ερώτημα αυτό ίσως αποτελεί τη σαφέστερη ένδειξη ότι ο γρίφος του Hormuz δεν έχει ακόμη λυθεί για τις Ηνωμένες Πολιτείες.
Οι δύο αυτές θέσεις δεν συμβιβάζονται εύκολα μεταξύ τους.
Εάν το Hormuz έχει πράγματι επιστρέψει σε κανονικές συνθήκες και η παγκόσμια αγορά δεν ανησυχεί καθόλου για την προσφορά πετρελαίου, γιατί οι μεγάλες χώρες που καταναλώνουν ενέργεια θα έπρεπε να διοχετεύσουν στην αγορά μέρος των στρατηγικών τους αποθεμάτων;
Τα στρατηγικά αποθέματα έχουν σχεδιαστεί ακριβώς για ημέρες κρίσης — όχι για περιόδους κατά τις οποίες όλα λειτουργούν κανονικά.
Επομένως, η συμπεριφορά των Ηνωμένων Πολιτειών και των συμμάχων τους, σε αντίθεση με τη δημόσια επικοινωνιακή τους αφήγηση, δείχνει ότι η κρίση του Hormuz εξακολουθεί να επηρεάζει τους υπολογισμούς της ενεργειακής αγοράς.
Οι εναλλακτικοί διάδρομοι
Σε αυτό το πλαίσιο, η προβολή εναλλακτικών αγωγών και νέων διαδρομών μεταφοράς πετρελαίου αποτελεί επίσης μέρος της ίδιας αφήγησης.
Η Σαουδική Αραβία και τα ΗΑΕ διαθέτουν πράγματι τη δυνατότητα να μεταφέρουν μέρος του πετρελαίου τους μέσω διαδρομών εκτός του Hormuz.
Ωστόσο, αυτές οι δυνατότητες, ούτε ως προς τον όγκο ούτε ως προς την οικονομική τους λειτουργία, μπορούν να αντικαταστήσουν πλήρως τα Στενά.
Τα Στενά του Hormuz δεν αποτελούν μια συνηθισμένη θαλάσσια οδό· είναι ένας κόμβος που συνδέει μία από τις σημαντικότερες ενεργειακές περιοχές παραγωγής στον κόσμο με την παγκόσμια αγορά κατανάλωσης.
Για τον λόγο αυτό, ακόμη και η δημιουργία πολλών εναλλακτικών διαδρομών δεν μπορεί να εξαλείψει τη γεωπολιτική τους σημασία.
Όσοι πιστεύουν ότι με τη λειτουργία ενός αγωγού ή με τη μεταφορά ενός μέρους του πετρελαίου μέσω μιας νότιας διαδρομής παύει η σημασία του Hormuz, ουσιαστικά διαχωρίζουν την οικονομία της ενέργειας από την πολιτική γεωγραφία της, ενώ οι δύο αυτοί παράγοντες είναι αδιαχώριστοι.
Η ισχύς του Ιράν
Ένα από τα βασικά λάθη στην ανάλυση των δυνατοτήτων του Ιράν είναι να μετράται η ισχύς της Τεχεράνης στο Hormuz αποκλειστικά με βάση το κατά πόσο μπορεί να «κλείσει πλήρως τα Στενά».
Η πραγματική ισχύς εδώ είναι η δυνατότητα του Ιράν να μεταβάλλει τους υπολογισμούς της άλλης πλευράς.
Εάν οι ασφαλιστικές εταιρείες αναγκάζονται να αυξήσουν την εκτίμηση κινδύνου για το Hormuz, εάν τα πλοία κινούνται με υψηλότερο κόστος, εάν οι δυτικές κυβερνήσεις αναγκάζονται να απελευθερώνουν στρατηγικά αποθέματα και εάν η ενεργειακή αγορά ενσωματώνει καθημερινά στις τιμές το ενδεχόμενο διαταραχής της προσφοράς, τότε το Ιράν έχει ενεργοποιήσει μέρος της γεωπολιτικής δυναμικής του Hormuz χωρίς να χρειάζεται να ανακοινώσει επίσημο αποκλεισμό.
Αυτό είναι ακριβώς εκείνο που έχει σημασία στη θεωρία της ασύμμετρης αποτροπής.
Η ισχύς δεν σημαίνει κατ’ ανάγκη τη μέγιστη χρήση στρατιωτικών δυνατοτήτων· ορισμένες φορές και μόνο η ύπαρξη μιας αξιόπιστης και εφαρμόσιμης δυνατότητας μπορεί να αλλάξει τους υπολογισμούς του αντιπάλου.
Διαφορετική εξίωση για ΗΠΑ
Οι Ηνωμένες Πολιτείες εδώ και χρόνια επιχειρούν να παρουσιάζουν τη στρατιωτική τους παρουσία στον Περσικό Κόλπο ως εγγύηση της ενεργειακής ασφάλειας.
Αεροπλανοφόρα, αντιτορπιλικά, αναγνωριστικά αεροσκάφη και ναυτικοί συνασπισμοί έχουν στόχο να μεταδώσουν το μήνυμα ότι η Ουάσινγκτον είναι σε θέση να εγγυηθεί την ασφάλεια των θαλάσσιων γραμμών μεταφοράς.
Ωστόσο, η ασφάλεια ενός πλοίου δεν καθορίζεται μόνο από τη στρατιωτική συνοδεία.
Η ασφαλιστική εταιρεία, ο πλοιοκτήτης, η ναυτιλιακή εταιρεία και ο αγοραστής του πετρελαίου πρέπει επίσης να πειστούν ότι ο κίνδυνος έχει επιστρέψει στα προ κρίσης επίπεδα.
Όταν η ασφαλιστική αγορά συνεχίζει να αξιολογεί τον κίνδυνο στην περιοχή ως υψηλό, η παρουσία αμερικανικών πολεμικών πλοίων δεν μπορεί, μέσω μιας πολιτικής εντολής, να μηδενίσει το κόστος του κινδύνου.
Από αυτή την άποψη, η εκτεταμένη αμερικανική στρατιωτική παρουσία στον Περσικό Κόλπο όχι μόνο δεν έχει καταφέρει να επαναφέρει την εξίσωση στην προγενέστερη κατάσταση, αλλά αποτελεί και έναν από τους παράγοντες που ενισχύουν την ανησυχία για πιθανή διεύρυνση της σύγκρουσης.
Ο πόλεμος των αφηγήσεων
Γι’ αυτό, παράλληλα με τον στρατιωτικό πόλεμο, ιδιαίτερη σημασία έχει και ο πόλεμος αφηγήσεων σχετικά με το Hormuz.
Η Ουάσινγκτον έχει ανάγκη να παρουσιάζει τα Στενά ως ανοιχτά, διότι η αποδοχή ότι το Ιράν κατάφερε να αυξήσει τον κίνδυνο ακόμη και για ένα μέρος της ενεργειακής ροής θα ισοδυναμούσε με αποδοχή της αποτυχίας ενός μέρους της αμερικανικής στρατηγικής «μέγιστης πίεσης».
Αντιθέτως, το Ιράν δεν χρειάζεται, για να αποδείξει την ισχύ του, να ανακοινώνει καθημερινά ότι το Hormuz είναι κλειστό.
Η συμπεριφορά της αγοράς, η αύξηση του κόστους και η ανησυχία των κυβερνήσεων που καταναλώνουν ενέργεια μπορούν από μόνα τους να καταδεικνύουν ένα μέρος της πραγματικότητας.
Παράλληλα, πρέπει να γίνεται διάκριση ανάμεσα σε αξιόπιστα δεδομένα και σε ισχυρισμούς των μέσων ενημέρωσης.
Οποιοσδήποτε ισχυρισμός περί σκόπιμης χειραγώγησης των στατιστικών στοιχείων των οργανισμών παρακολούθησης δεξαμενόπλοιων ή περί σχέσεών τους με υπηρεσίες πληροφοριών πρέπει να αποδεικνύεται με επαληθεύσιμα στοιχεία.
Ωστόσο, ακόμη και χωρίς να εξεταστούν τέτοιοι ισχυρισμοί, ένα δεδομένο παραμένει: Η διέλευση δεξαμενόπλοιων από μόνη της δεν σημαίνει ότι η ασφάλεια και η σταθερότητα έχουν επιστρέψει στην ενεργειακή αγορά.
Το Hormuz είναι ανοιχτό — αλλά είναι κανονική η κατάσταση;
Τελικά, η απάντηση στο αρχικό ερώτημα της έκθεσης γίνεται σαφέστερη.
Εάν με τον όρο «ανοιχτό» εννοούμε ότι ορισμένα δεξαμενόπλοια διέρχονται από τα Στενά, τότε ναι: η διαδρομή δεν έχει αποκλειστεί πλήρως και απόλυτα.
Εάν όμως με τον όρο «ανοιχτό» εννοούμε ότι το Hormuz λειτουργεί όπως πριν από τον πόλεμο, με τα συνήθη επίπεδα κόστους, κινδύνου και ασφάλειας, τα διαθέσιμα στοιχεία δεν υποστηρίζουν αυτό το συμπέρασμα.
Εδώ ακριβώς βρίσκεται η διαφορά.
«Θα πάρει χρόνια» - Δραματική προειδοποίηση από Saudi Aramco
Ο Amin Nasser, CEO της Saudi Aramco προειδοποιεί ότι η αναπλήρωση των αποθεμάτων καυσίμων μπορεί να πάρει «χρόνια»
Η συνεχιζόμενη παγκόσμια στενότητα στην προσφορά αργού πετρελαίου και διυλισμένων καυσίμων είναι πιθανό να επιδεινωθεί, σύμφωνα με τον επικεφαλής του κρατικού πετρελαϊκού κολοσσού της Σαουδικής Αραβίας, Aramco.
Η αναπλήρωση των παγκόσμιων αποθεμάτων που χρησιμοποιήθηκαν στο πλαίσιο έκτακτων μέτρων θα μπορούσε να διαρκέσει δύο χρόνια, δήλωσε ο Nasser.
«Μέχρι να ανοίξει πλήρως ξανά το Hormuz και να αποκατασταθεί η εμπιστοσύνη, η σκληρή πραγματικότητα είναι ότι οι πιέσεις και στα δύο άκρα της πετρελαϊκής αγοράς θα ενταθούν.
Αν και η πίεση στο αργό πετρέλαιο είναι σοβαρή, οι τιμές των διυλισμένων καυσίμων έχουν αυξηθεί ακόμη περισσότερο», δήλωσε ο Nasser στο συνέδριο Energy Intelligence στο Λονδίνο.
Ο Amin Nasser δήλωσε ότι η αποδέσμευση αποθεμάτων έκτακτης ανάγκης μπορεί να προσφέρει στις οικονομίες χρόνο, αλλά δεν θα διορθώσει την ανισορροπία ανάμεσα στην προσφορά και τη ζήτηση.
Σύμφωνα με τον ίδιο, ακόμη και μετά την επαναλειτουργία των κρίσιμης σημασίας Στενών του Hormuz, οι χώρες που καταναλώνουν ενέργεια ενδέχεται να χρειαστούν έως δύο χρόνια για να αναπληρώσουν τα αποθέματά τους.
«Ακόμη και τότε, η αναπλήρωση των αποθεμάτων, παράλληλα με την κάλυψη της ζήτησης, θα μπορούσε να διαρκέσει έως και δύο χρόνια», πρόσθεσε ο CEO της Saudi Aramco.
Η αύξηση των εξαγωγικών ροών μέχρι στιγμής δεν είχε μεγάλη επίδραση στην αγορά πετρελαίου, καθώς οι αγορές εξακολουθούν να ενσωματώνουν στις τιμές τους κινδύνους ασφαλείας σχετικά με την προμήθεια πετρελαίου από τον Περσικό Κόλπο και την Ερυθρά Θάλασσα.
Ο Amin Nasser δήλωσε ότι η πετρελαϊκή προσφορά της Aramco παρέμεινε ευέλικτη στη διάρκεια των συγκρούσεων, επειδή η εταιρεία αξιοποίησε αποθέματα πετρελαίου σε διεθνείς αποθηκευτικούς κόμβους και εργάστηκε για την ταχεία επισκευή υποδομών που είχαν υποστεί ζημιές.
Είπε ότι η Aramco εξετάζει εναλλακτικές διαδρομές για τις εξαγωγές αργού και τη δημιουργία μεγαλύτερης αποθηκευτικής ικανότητας στο εξωτερικό, ώστε να αποφύγει την υπερβολική εξάρτηση από μία συγκεκριμένη διαδρομή ή μέθοδο παράδοσης πετρελαίου στους αγοραστές παγκοσμίως.
www.bankingnews.gr
Σχόλια αναγνωστών