Ένας πόλεμος που σχεδιάστηκε για να επιβεβαιώσει την αμερικανική κυριαρχία έχει αρχίσει να περιορίζει την ίδια την ικανότητα των ΗΠΑ να προβάλλουν στρατιωτική ισχύ
(upd) Ο πόλεμος των ΗΠΑ κατά του Ιράν που σχεδιάστηκε ως επίδειξη της αμερικανικής στρατιωτικής υπεροχής και που επρόκειτο να διαρκέσει λίγες ημέρες, εξελίσσεται σε μια εξαιρετικά δαπανηρή δοκιμασία για την Ουάσιγκτον.
Η εσπευσμένη απομάκρυνση βομβαρδιστικών από τη Βρετανία, η εγκατάλειψη στρατιωτικών βάσεων στον Περσικό Κόλπο και η αδυναμία πλήρους αποκατάστασης της ελεύθερης ναυσιπλοΐας στα Στενά του Hormuz αποκαλύπτουν τα όρια της αμερικανικής ισχύος.
Την ίδια στιγμή, η Τεχεράνη, παρά τις τεράστιες στρατιωτικές και οικονομικές απώλειες που έχει υποστεί και υφίσταται, φαίνεται να αντέχει και παράλληλα να διατηρεί σημαντικά διαπραγματευτικά χαρτιά, αναγκάζοντας την κυβέρνηση Trump να αναζητήσει διεξόδους από μια σύγκρουση που όχι μόνο έχει μετατραπεί σε μια τεράστια παγίδα για τους Αμερικανούς αλλά που αλλάζει ριζικά τον χάρτη και τις ισορροπίες στην ευρύτερη Μέση Ανατολή.
Η αποχώρηση των 12 βομβαρδιστικών
Για τον Donald Trump και τους στενούς συνεργάτες του, η εσπευσμένη απομάκρυνση 12 αμερικανικών στρατηγικών βομβαρδιστικών B-1 από αεροπορική βάση στη Βρετανία δεν αποτέλεσε παρά ένα συνηθισμένο προληπτικό μέτρο.
Μια επιχειρησιακή προσαρμογή, χωρίς ιδιαίτερη στρατηγική σημασία, μπροστά σε μια απειλή την οποία η αμερικανική κυβέρνηση αρχικά απέφυγε να προσδιορίσει.
Ο ίδιος ο Αμερικανός πρόεδρος επιχείρησε να υποβαθμίσει την εξέλιξη, ενώ ο υπουργός Εξωτερικών Marco Rubio επισήμανε ότι το Πεντάγωνο ανακατανέμει διαρκώς τις στρατιωτικές δυνάμεις του ανάλογα με τις επιχειρησιακές ανάγκες.
Πίσω όμως από αυτή την καθησυχαστική εκδοχή διαμορφώνεται μια πολύ διαφορετική πραγματικότητα.
Επτά μήνες μετά την απόφαση του Trump να εξαπολύσει πόλεμο εναντίον του Ιράν, οι Ηνωμένες Πολιτείες βρίσκονται αντιμέτωπες με μια αλληλουχία αναγκαστικών στρατιωτικών υποχωρήσεων.
Από τις αμερικανικές εγκαταστάσεις στον Περσικό Κόλπο μέχρι τη βρετανική αεροπορική βάση RAF Fairford, στρατιωτικές δυνάμεις που είχαν αναπτυχθεί για να αποτρέψουν αντιπάλους και να εξασφαλίσουν την αμερικανική υπεροχή αναγκάζονται να μετακινηθούν σε ασφαλέστερες τοποθεσίες.
Το αποτέλεσμα είναι ένα παράδοξο με βαθιές στρατηγικές συνέπειες: ένας πόλεμος που σχεδιάστηκε για να επιβεβαιώσει την αμερικανική κυριαρχία έχει αρχίσει να περιορίζει την ίδια την ικανότητα των ΗΠΑ να προβάλλουν στρατιωτική ισχύ.
Τεράστιες ευπάθειες
Ο Trump είχε αντιμετωπίσει την επίθεση της 28ης Φεβρουαρίου ως συνέχεια μιας σειράς επιχειρήσεων που, κατά την αντίληψη της κυβέρνησής του, αποδείκνυαν τη συντριπτική υπεροχή των αμερικανικών ενόπλων δυνάμεων.
Είχαν προηγηθεί ο βομβαρδισμός τριών ιρανικών πυρηνικών εγκαταστάσεων τον Ιούνιο του 2025 και η επιχείρηση σύλληψης του Nicolás Maduro στο Καράκας τον Ιανουάριο.
Το Ιράν, ωστόσο, αποδείχθηκε μια εντελώς διαφορετική περίπτωση.
Παρά την καταστροφή μεγάλου μέρους των συμβατικών στρατιωτικών δυνατοτήτων της Τεχεράνης, η σύγκρουση συνεχίστηκε, φέρνοντας στην επιφάνεια σοβαρές ευπάθειες του αμερικανικού στρατιωτικού μηχανισμού.
Οι αμερικανικές δυνάμεις εξακολουθούν να διαθέτουν την τεχνολογική και επιχειρησιακή δυνατότητα να πλήττουν στόχους στο Ιράν.
Ωστόσο, το τίμημα αυτών των επιχειρήσεων έχει αυξηθεί σημαντικά.
Τα βομβαρδιστικά υποχρεώνονται πλέον σε ορισμένες περιπτώσεις να ξεκινούν τις αποστολές τους από το αμερικανικό έδαφος, διανύοντας τεράστιες αποστάσεις και απαιτώντας εκτεταμένες επιχειρήσεις εναέριου ανεφοδιασμού.
Αντίστοιχα, οι ομάδες κρούσης αεροπλανοφόρων που επιχειρούν στην Αραβική Θάλασσα χρειάζεται να στηρίζονται σε εγκαταστάσεις όπως το Diego Garcia στον Ινδικό Ωκεανό, περίπου 3.540 χιλιόμετρα μακριά από τον Περσικό Κόλπο.
Η αναδιάταξη αυτή συνεπάγεται μεγαλύτερους χρόνους υποστήριξης, επιπλέον επιχειρησιακή επιβάρυνση και τεράστιες οικονομικές δαπάνες.
Κυρίως όμως καταδεικνύει ότι η γεωγραφική παρουσία της αμερικανικής ισχύος δεν μπορεί πλέον να θεωρείται δεδομένη.
Η απειλή των drones έφτασε μέχρι τη Βρετανία
Η απομάκρυνση των βομβαρδιστικών B-1 από τη RAF Fairford αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα της νέας κατάστασης.
Σύμφωνα με Αμερικανούς και Βρετανούς αξιωματούχους, στρατιωτικοί διοικητές έλαβαν συγκεκριμένες και αξιόπιστες πληροφορίες ότι πρόσωπα που υποστηρίζονται από το Ιράν σχεδίαζαν επιθέσεις με μη επανδρωμένα αεροσκάφη εναντίον των βομβαρδιστικών και του αμερικανικού προσωπικού.
Το ιδιαίτερα ανησυχητικό στοιχείο ήταν ότι οι επιθέσεις φέρονταν να σχεδιάζονται από σημεία ακριβώς έξω από την περίφραξη της βάσης.
Εάν οι πληροφορίες επιβεβαιώνονταν επιχειρησιακά, μια στρατιωτική εγκατάσταση χιλιάδες χιλιόμετρα μακριά από το Ιράν θα μπορούσε να δεχθεί επίθεση χωρίς να χρησιμοποιηθούν βαλλιστικοί πύραυλοι μεγάλης εμβέλειας.
Η πιθανή μέθοδος θυμίζει την ουκρανική επιχείρηση εναντίον της Ρωσίας, κατά την οποία drones μεταφέρθηκαν κρυφά στο εσωτερικό της ρωσικής επικράτειας και εκτοξεύθηκαν από φορτηγά, προκαλώντας ζημιές ή καταστρέφοντας τουλάχιστον δώδεκα αεροσκάφη.
Το περιστατικό αυτό είχε ήδη αναδείξει μια θεμελιώδη μεταβολή στη σύγχρονη πολεμική πραγματικότητα.
Η απόσταση από το μέτωπο δεν αποτελεί πλέον επαρκή εγγύηση ασφάλειας.
Μικρά μη επανδρωμένα αεροσκάφη, δίκτυα δολιοφθοράς και κυβερνοεπιθέσεις μπορούν να δημιουργήσουν απειλές ακόμη και στις πιο προστατευμένες στρατιωτικές εγκαταστάσεις.
Το επικίνδυνο δίδαγμα για την αμερικανική υπερδύναμη
Για το Πεντάγωνο, το πρόβλημα δεν περιορίζεται στην απώλεια της προσωρινής δυνατότητας χρήσης μιας βάσης.
Το σημαντικότερο είναι το μήνυμα που ενδέχεται να αποκομίσει το Ιράν και, ευρύτερα, οποιοσδήποτε αντίπαλος των Ηνωμένων Πολιτειών.
Η Dana Stroul, πρώην ανώτατη αξιωματούχος του Πενταγώνου για την πολιτική στη Μέση Ανατολή επί προεδρίας Biden, προειδοποίησε ότι η βεβιασμένη αποχώρηση των βομβαρδιστικών μπορεί να προκαλέσει σοβαρή αναστάτωση τόσο στον επιχειρησιακό σχεδιασμό όσο και στο ηθικό των αμερικανικών δυνάμεων.
Η Stroul, η οποία εργάζεται πλέον στο Washington Institute for Near East Policy, εντόπισε ωστόσο τη σοβαρότερη συνέπεια στο στρατηγικό επίπεδο.
Κατά την εκτίμησή της, οι Ιρανοί μπορεί να καταλήξουν στο συμπέρασμα ότι η ικανότητά τους να απειλούν αμερικανικές βάσεις ακόμη και εκτός Μέσης Ανατολής αρκεί για να αναγκάσει τον Trump να υποχωρήσει.
Πρόκειται για ένα εξαιρετικά επικίνδυνο ενδεχόμενο για την αξιοπιστία της αμερικανικής αποτροπής.
Μια υπερδύναμη που μπορεί να καταστρέψει στρατιωτικούς στόχους αλλά αδυνατεί να προστατεύσει τις εγκαταστάσεις από τις οποίες επιχειρεί αντιμετωπίζει ένα διαφορετικό είδος στρατηγικής αδυναμίας.
Το Ιράν χάνει τον συμβατικό πόλεμο, αλλά διατηρεί την πίεση
Η αμερικανική κυβέρνηση επισημαίνει ότι οι στρατιωτικές απώλειες του Ιράν είναι συντριπτικές.
Κατά την επίσημη αμερικανική εκδοχή, το ιρανικό πολεμικό ναυτικό καταστράφηκε κατά τις αρχικές επιχειρήσεις, ενώ η απαρχαιωμένη πολεμική αεροπορία της χώρας τέθηκε ουσιαστικά εκτός δράσης.
Παράλληλα, ο ναυτικός αποκλεισμός έχει περιορίσει δραματικά τις ιρανικές εξαγωγές πετρελαίου, επιδεινώνοντας την ήδη εξαιρετικά δυσχερή οικονομική κατάσταση.
Ο Trump παρουσιάζει αυτή την εικόνα ως απόδειξη ότι η Τεχεράνη πλησιάζει στην κατάρρευση και ότι η συνέχιση της πίεσης θα την υποχρεώσει τελικά να συμφωνήσει με την Ουάσιγκτον.
Ωστόσο, οι στρατιωτικές εξελίξεις αναδεικνύουν μια ουσιώδη αντίφαση.
Παρά τις απώλειές του, το Ιράν κατάφερε να καταστήσει επικίνδυνη τη διατήρηση αμερικανικών στρατιωτικών δυνάμεων σε εγκαταστάσεις που επί δεκαετίες θεωρούνταν ασφαλείς.
Η ικανότητά του να συνεχίζει επιθέσεις με πυραύλους και drones αποδεικνύεται αρκετή για να επηρεάζει αποφάσεις σχετικά με την ανάπτυξη και την επιχειρησιακή διαθεσιμότητα των αμερικανικών δυνάμεων.
Από το Μπαχρέιν μέχρι το Κατάρ, οι βάσεις αδειάζουν
Η μεγαλύτερη ανατροπή σημειώνεται στον ίδιο τον Περσικό Κόλπο.
Αμερικανικό στρατιωτικό προσωπικό έχει απομακρυνθεί από εγκαταστάσεις στο Μπαχρέιν, στο Κουβέιτ, στα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα και στο Κατάρ, καθώς οι βάσεις αυτές βρίσκονται εντός του βεληνεκούς ιρανικών πυραύλων και μη επανδρωμένων αεροσκαφών.
Ορισμένες έχουν υποστεί τόσο σοβαρές ζημιές, ώστε στο Πεντάγωνο εξετάζεται πλέον όχι απλώς η επισκευή τους, αλλά η εγκατάλειψη και η μεταφορά τους σε μεγαλύτερη απόσταση.
Μια τέτοια επιλογή θα απαιτούσε σημαντική χρηματοδότηση από το Κογκρέσο και πολυετή σχεδιασμό.
Η κατάσταση είναι ιδιαίτερα συμβολική, καθώς οι αμερικανικές βάσεις στον Κόλπο αποτελούσαν βασικούς πυλώνες της αμερικανικής στρατηγικής στη Μέση Ανατολή.
Η παρουσία τους επέτρεπε στις ΗΠΑ να παρεμβαίνουν στρατιωτικά με ταχύτητα, να υποστηρίζουν τους περιφερειακούς συμμάχους τους και να εγγυώνται, τουλάχιστον σε επίπεδο διακηρύξεων, την ελεύθερη ναυσιπλοΐα.
Σήμερα, όμως, η Ουάσιγκτον δυσκολεύεται να διασφαλίσει πλήρως ακόμη και τη ναυσιπλοΐα στα Στενά του Hormuz και σε τμήματα της Ερυθράς Θάλασσας.
Ένας από τους βασικούς λόγους διατήρησης της αμερικανικής στρατιωτικής παρουσίας στην περιοχή επί μισό αιώνα τίθεται έτσι υπό αμφισβήτηση.
Ο Trump επιμένει στη νίκη
Η εικόνα που παρουσιάζει ο Λευκός Οίκος παραμένει διαμετρικά αντίθετη.
Καθώς πλησιάζουν οι αμερικανικές ενδιάμεσες εκλογές του Νοεμβρίου, ο Trump επιμένει ότι η ιρανική οικονομία βρίσκεται στα πρόθυρα της κατάρρευσης και ότι ο ναυτικός αποκλεισμός θα οδηγήσει αναπόφευκτα την Τεχεράνη σε διαπραγματευτική υποχώρηση.
Ο Αμερικανός πρόεδρος απορρίπτει τις αναφορές για ελλείψεις πυρομαχικών, επιχειρησιακές δυσκολίες και στρατιωτικές αποτυχίες, καταγγέλλοντας τα μέσα ενημέρωσης που τις δημοσιεύουν ως διακινητές «ψευδών ειδήσεων».
Η οικονομική πίεση στο Ιράν είναι πάντως πραγματική, ενώ ακόμη και Ιρανοί αξιωματούχοι έχουν αναγνωρίσει τις σοβαρές επιπτώσεις της.
Ο υπουργός Οικονομικών Scott Bessent υποστήριξε ότι η χώρα δεν είχε φορτώσει ούτε ένα βαρέλι αργού πετρελαίου σε πλοίο από τις 25 Αυγούστου, σχολιάζοντας ειρωνικά τον διορισμό νέου Ιρανού υπουργού Πετρελαίου.
Όμως η οικονομική ασφυξία δεν ισοδυναμεί αυτομάτως με στρατηγική παράδοση.
Το κρίσιμο ερώτημα είναι εάν η Τεχεράνη μπορεί να αντέξει την πίεση περισσότερο απ' όσο η Ουάσιγκτον μπορεί να αντέξει το στρατιωτικό, οικονομικό και πολιτικό κόστος ενός παρατεταμένου πολέμου.
Νέες βάσεις στο Ισραήλ και στην Ιορδανία εξετάζει το Πεντάγωνο
Η αμερικανική πλευρά παρουσιάζει τις εκκενώσεις ως προσωρινές.
Δεν αποκλείεται τα βομβαρδιστικά B-1 να επιστρέψουν κάποια στιγμή στη RAF Fairford, μια βάση με ιστορία που ανάγεται στην προετοιμασία για την απόβαση στη Νορμανδία το 1944.
Αξιωματούχοι της Πολεμικής Αεροπορίας υπογραμμίζουν επίσης ότι οι ΗΠΑ μπορούν να συνεχίσουν να πραγματοποιούν αποστολές μεγάλης εμβέλειας από το αμερικανικό έδαφος.
Ωστόσο, ο προβληματισμός για τη μελλοντική γεωγραφία της αμερικανικής παρουσίας είναι πλέον σαφής.
Στο Πεντάγωνο εξετάζονται σχέδια δημιουργίας νέων στρατιωτικών βάσεων στο Ισραήλ και στην Ιορδανία, με στόχο την εξασφάλιση ασφαλέστερων εγκαταστάσεων.
Μια τέτοια αναδιάταξη θα απαιτούσε έγκριση από το Κογκρέσο, τεράστια κονδύλια και χρόνια κατασκευαστικών εργασιών.
Αξιοσημείωτο είναι ότι ο υπουργός Άμυνας Pete Hegseth, μιλώντας πρόσφατα σε Αμερικανούς στρατιώτες, απέφυγε να αναφερθεί στις καταστροφές των εγκαταστάσεων στη Μέση Ανατολή.
Αντίθετα, επικεντρώθηκε στην πρόθεσή του να ενθαρρύνει έναν ανταγωνισμό μεταξύ αμερικανικών πολιτειών για τη φιλοξενία μιας νέας μεγάλης στρατιωτικής βάσης στο εσωτερικό των Ηνωμένων Πολιτειών.
Ένας πόλεμος λίγων εβδομάδων που συνεχίζεται επί επτά μήνες
Τίποτα από αυτά δεν περιλαμβανόταν στον αρχικό σχεδιασμό του Trump.
Όταν ανακοίνωσε την επίθεση στο Ιράν στις 28 Φεβρουαρίου, προσδοκούσε μια γρήγορη και αποφασιστική νίκη.
Αρχικά η σύγκρουση επρόκειτο να ολοκληρωθεί μέσα σε λίγες ημέρες.
Στη συνέχεια ο χρονικός ορίζοντας μετατοπίστηκε στις πέντε ή έξι εβδομάδες.
Ο Αμερικανός πρόεδρος απαίτησε «άνευ όρων παράδοση» και, μόλις τρεις εβδομάδες μετά την έναρξη των επιχειρήσεων, διακήρυξε την ολοκληρωτική ήττα του Ιράν.
Επτά μήνες αργότερα, όμως, η σύγκρουση συνεχίζεται.
Ο Trump υποστήριξε πρόσφατα ότι το Ιράν θα υποκύψει αμέσως μετά τις αμερικανικές εκλογές, μεταφέροντας για άλλη μία φορά χρονικά την προσδοκία της τελικής επικράτησης.
Στο μεταξύ, η Τεχεράνη απάντησε στις επιθέσεις με εκτεταμένα πλήγματα εναντίον αμερικανικών εγκαταστάσεων σε ολόκληρη τη Μέση Ανατολή.
Οι επιδρομές ανάγκασαν μεγάλο αριθμό Αμερικανών στρατιωτικών να εγκαταλείψουν τις βάσεις τους και να εγκατασταθούν προσωρινά σε ξενοδοχεία και κτίρια γραφείων.
Η εξέλιξη αυτή εγείρει σοβαρά ερωτήματα για την προετοιμασία της αμερικανικής κυβέρνησης και την εκτίμηση των δυνατοτήτων ιρανικών αντιποίνων.
Ακόμη πιο ανησυχητικό είναι ότι οι ιρανικές δυνάμεις φέρονται να εντόπισαν ορισμένους από τους χώρους προσωρινής διαμονής και να άρχισαν να τους στοχοποιούν.
Το Κουβέιτ στο επίκεντρο των καταστροφών
Η έκταση των ζημιών αποτυπώνει το πραγματικό κόστος της σύγκρουσης.
Πολλές από τις 13 κύριες στρατιωτικές βάσεις που χρησιμοποιούσαν οι αμερικανικές δυνάμεις στην περιοχή κατέστησαν γρήγορα ακατάλληλες για διαμονή ή επιχειρησιακή λειτουργία.
Ιδιαίτερα σοβαρά ήταν τα πλήγματα στο Κουβέιτ.
Στο λιμάνι Shuaiba, έξι Αμερικανοί στρατιωτικοί σκοτώθηκαν από επίθεση που κατέστρεψε κέντρο τακτικών επιχειρήσεων του αμερικανικού Στρατού Ξηράς.
Στην αεροπορική βάση Ali Al Salem, ιρανικά drones και πύραυλοι προκάλεσαν ζημιές σε εγκαταστάσεις αεροσκαφών και τραυματισμούς προσωπικού.
Στη βάση Camp Buehring επλήγησαν εγκαταστάσεις συντήρησης και αποθήκευσης καυσίμων.
Αντίστοιχα πλήγματα καταγράφηκαν και σε άλλες χώρες.
Στην αεροπορική βάση Al Udeid του Κατάρ, όπου βρίσκεται το περιφερειακό αεροπορικό στρατηγείο της αμερικανικής Κεντρικής Διοίκησης, υπέστη ζημιές σύστημα ραντάρ έγκαιρης προειδοποίησης.
Στο Μπαχρέιν, ιρανικό drone έπληξε εξοπλισμό επικοινωνιών στο αρχηγείο του Πέμπτου Στόλου των ΗΠΑ.
Στη βάση Prince Sultan της Σαουδικής Αραβίας σημειώθηκαν ζημιές σε επικοινωνιακές εγκαταστάσεις και σε αεροσκάφη εναέριου ανεφοδιασμού.
Πλήγμα δέχθηκε επίσης εγκατάσταση της CIA στη Σαουδική Αραβία, χωρίς να έχει αποσαφηνιστεί εάν αποτέλεσε σκόπιμο στόχο ή επλήγη στο πλαίσιο επίθεσης εναντίον διπλωματικού συγκροτήματος.
Η Τεχεράνη επιλέγει τη διαρκή φθορά
Η στρατηγική του Ιράν φαίνεται πλέον να υπερβαίνει την απλή ανταπόδοση των αμερικανικών πληγμάτων.
Ο Mohammad Ayatollahi Tabaar, αναπληρωτής καθηγητής διεθνών υποθέσεων στο Texas A&M, υποστήριξε σε ανάλυσή του στο Foreign Affairs ότι η Τεχεράνη υιοθετεί μια στρατηγική συνεχούς κλιμάκωσης.
Σύμφωνα με την εκτίμησή του, το Ιράν δεν πρόκειται απλώς να συνεχίσει την προηγούμενη πολιτική του ή να συμβιβαστεί με την Ουάσιγκτον.
Αντίθετα, θα επιδιώξει να αυξήσει την οικονομική πίεση στους περιφερειακούς συμμάχους των ΗΠΑ, να προκαλέσει σοβαρές αναταράξεις στις παγκόσμιες ενεργειακές αγορές και να επεκτείνει τις επιθέσεις εναντίον αμερικανικών στρατιωτικών υποδομών.
Ο Tabaar δεν απέκλεισε ακόμη και το ενδεχόμενο ιρανικής προσπάθειας κατάληψης εγκαταλελειμμένων αμερικανικών βάσεων σε αραβικά κράτη του Κόλπου.
Μέχρι στιγμής, πάντως, η Τεχεράνη έχει αποφύγει μια τέτοια χερσαία επιχείρηση.
Η ουσία της στρατηγικής της παραμένει διαφορετική: να αποδείξει ότι, ακόμη και αποδυναμωμένο, το Ιράν μπορεί να επιβάλλει δυσανάλογο κόστος στον αντίπαλό του.
Κόστος δεκάδων δισ
Η καταστροφή των στρατιωτικών εγκαταστάσεων δημιουργεί και ένα τεράστιο οικονομικό πρόβλημα.
Το Πεντάγωνο εμφανίζεται απρόθυμο να παρουσιάσει στο Κογκρέσο αναλυτικές εκτιμήσεις για το κόστος επισκευής ή ανακατασκευής των βάσεων.
Σύμφωνα με Αμερικανούς νομοθέτες, οι απαιτούμενες δαπάνες θα μπορούσαν να φτάσουν σε δεκάδες δισεκατομμύρια δολάρια.
Ο Δημοκρατικός γερουσιαστής Christopher Murphy, ο οποίος επισκέφθηκε την περιοχή του Κόλπου, κατήγγειλε ότι δεν του επετράπη η είσοδος στην Al Udeid.
Το Πεντάγωνο απάντησε ότι είχε ενημερωθεί εκ των προτέρων για τους περιορισμούς πρόσβασης που είχαν επιβληθεί από τον Hegseth.
Η διαμάχη αναδεικνύει την πολιτική ευαισθησία των ζημιών και το ενδεχόμενο να μετατραπούν σε κεντρικό ζήτημα της προεκλογικής αντιπαράθεσης.
Την ίδια στιγμή, η Κεντρική Διοίκηση των ΗΠΑ επεξεργάζεται σχέδια συνολικής αναδιάρθρωσης των αμερικανικών στρατιωτικών εγκαταστάσεων στη Μέση Ανατολή.
Ο γερουσιαστής Jack Reed, επικεφαλής των Δημοκρατικών στην Επιτροπή Ενόπλων Δυνάμεων της Γερουσίας, έχει προειδοποιήσει ότι το οικονομικό κόστος αυξάνεται κατά δισεκατομμύρια δολάρια κάθε μήνα.
Παράλληλα, κατηγορεί την κυβέρνηση ότι αποφεύγει να αναγνωρίσει τόσο τις ελλείψεις πυρομαχικών όσο και το πραγματικό κόστος ανοικοδόμησης.
Η διπλωματική διέξοδος και η νέα πρόταση για συμφωνία
Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, οι διπλωματικές διεργασίες αποκτούν νέα σημασία.
Η προσπάθεια εξεύρεσης συμβιβασμού συνδέεται με το μνημόνιο κατανόησης της 17ης Ιουνίου, το οποίο είχε οδηγήσει σε πρόσκαιρη αποκλιμάκωση προτού η διαδικασία καταρρεύσει.
Μια νεότερη πρόταση, που υποβλήθηκε πριν από λίγες εβδομάδες, επιχειρεί να τροποποιήσει τη σειρά εφαρμογής των μέτρων και να επιταχύνει τη διαδικασία διευθέτησης.
Το σχέδιο προβλέπει αρχικά διακοπή των εχθροπραξιών σε όλα τα μέτωπα, συμπεριλαμβανομένων των ισραηλινών επιχειρήσεων στον Λίβανο.
Στη συνέχεια, οι Ηνωμένες Πολιτείες θα προχωρούσαν σε άρση του ναυτικού αποκλεισμού, χαλάρωση των κυρώσεων στον πετρελαϊκό τομέα και αποδέσμευση παγωμένων ιρανικών περιουσιακών στοιχείων.
Τα Στενά του Hormuz θα άνοιγαν εκ νέου έπειτα από επτά ημέρες, ενώ ακολούθως θα ξεκινούσαν διαπραγματεύσεις για το ιρανικό πυρηνικό πρόγραμμα.
Μια τέτοια συμφωνία θα μπορούσε να προσφέρει στον Trump τη δυνατότητα να παρουσιάσει την αποκατάσταση της ναυσιπλοΐας ως σημαντική επιτυχία πριν από τις εκλογές του Νοεμβρίου.
Το μεγαλύτερο εμπόδιο, ωστόσο, παραμένει η αλληλουχία των δεσμεύσεων.
Η Τεχεράνη δεν βάζει πρώτο το πυρηνικό πρόγραμμα
Εδώ εντοπίζεται μια θεμελιώδης διαφορά προτεραιοτήτων ανάμεσα στις δύο πλευρές.
Η Ουάσιγκτον εξακολουθεί να επικεντρώνεται στον εμπλουτισμό ουρανίου και στις εγγυήσεις ότι το Ιράν δεν θα αποκτήσει πυρηνικά όπλα.
Για την Τεχεράνη, όμως, τα πλέον πιεστικά ζητήματα είναι διαφορετικά.
Ο αναλυτής Mabon, μιλώντας στο Al Jazeera, επισήμανε ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες επιχειρούν να μετριάσουν τη στάση τους στο πυρηνικό ζήτημα, παραβλέποντας ενδεχομένως τις πραγματικές ιρανικές προτεραιότητες.
Η άρση του αποκλεισμού, η κατάργηση των κυρώσεων, η αποδέσμευση των περιουσιακών στοιχείων και ο τερματισμός των συγκρούσεων στην περιοχή αποτελούν τα βασικά αιτήματα της Τεχεράνης.
Αυτό σημαίνει ότι ακόμη και μια αμερικανική υποχώρηση στο θέμα του εμπλουτισμού ουρανίου δεν εγγυάται συμφωνία.
Το Ιράν επιδιώκει μια συνολικότερη διευθέτηση, η οποία θα περιορίζει όχι μόνο τις στρατιωτικές απειλές αλλά και τους οικονομικούς μηχανισμούς πίεσης που χρησιμοποιούνται εναντίον του.
Ο Λίβανος, οι κυρώσεις και τα εμπόδια στον συμβιβασμό
Ακόμη και εάν οι δύο πλευρές καταφέρουν να συμφωνήσουν στο πυρηνικό ζήτημα, τα υπόλοιπα εμπόδια παραμένουν σημαντικά.
Η Τεχεράνη αναμένεται να απαιτήσει συγκεκριμένες δεσμεύσεις για την άρση του ναυτικού αποκλεισμού, την αποδέσμευση των χρηματοοικονομικών πόρων της και την ανακούφιση της οικονομίας της από τις κυρώσεις.
Επιπλέον, θα επιδιώξει τον τερματισμό των εχθροπραξιών στον Λίβανο και μια μόνιμη κατάπαυση του πυρός στον Περσικό Κόλπο.
Η διασύνδεση όλων αυτών των ζητημάτων καθιστά τις διαπραγματεύσεις εξαιρετικά περίπλοκες.
Η Ουάσιγκτον θα ήθελε να εξασφαλίσει πρώτα περιορισμούς στο πυρηνικό πρόγραμμα και πλήρη αποκατάσταση της ναυσιπλοΐας.
Η Τεχεράνη, αντίθετα, επιδιώκει απτές οικονομικές και στρατιωτικές εγγυήσεις προτού παραχωρήσει τα σημαντικότερα διαπραγματευτικά της χαρτιά.
Το πρόβλημα δεν είναι μόνο τι θα συμφωνηθεί, αλλά ποιος θα κάνει πρώτος την κίνηση.
Το Hormuz παραμένει το μεγάλο όπλο του Ιράν
Στην καρδιά της αντιπαράθεσης βρίσκονται τα Στενά του Hormuz.
Ο Marco Rubio υποστηρίζει ότι το Ιράν έχει χάσει τον έλεγχο αυτής της στρατηγικής θαλάσσιας οδού.
Ωστόσο, η εικόνα που προκύπτει από τη ναυτιλιακή δραστηριότητα είναι πολύ πιο σύνθετη.
Παρά τη σημαντική ανάκαμψη των πετρελαϊκών εξαγωγών των χωρών του Κόλπου, οι επιθέσεις σε εμπορικά πλοία συνεχίζονται, γεγονός που δεν επιτρέπει να θεωρηθεί ότι η ελευθερία της ναυσιπλοΐας έχει αποκατασταθεί πλήρως.
Την Τρίτη, δώδεκα μέλη πληρώματος δεξαμενόπλοιου με σημαία Παναμά τραυματίστηκαν από άγνωστο βλήμα κατά τη διέλευση από τα Στενά, σύμφωνα με το ινδικό υπουργείο Εξωτερικών.
Το περιστατικό αναδεικνύει τη συνεχιζόμενη ευπάθεια της θαλάσσιας οδού.
Τα δεδομένα της εταιρείας ναυτιλιακών πληροφοριών Kpler δείχνουν ότι οι ροές πετρελαίου από τις χώρες του Κόλπου, εξαιρουμένου του Ιράν, ανέκαμψαν τον Σεπτέμβριο σε επίπεδα άνω του 81% εκείνων που καταγράφονταν πριν από τον πόλεμο.
Μάλιστα, για 14 ημέρες του ίδιου μήνα, οι συνολικές εξαγωγές αργού πετρελαίου από την ευρύτερη Μέση Ανατολή ξεπέρασαν τα προπολεμικά επίπεδα.
Αυτά τα στοιχεία δεν παραπέμπουν σε απόλυτο φυσικό κλείσιμο των Στενών.
Αποκαλύπτουν, όμως, ότι η ναυσιπλοΐα εξακολουθεί να λειτουργεί υπό συνθήκες κινδύνου και αβεβαιότητας.
Και αυτή είναι η σημαντικότερη διάκριση.
Το Hormuz μπορεί να εξυπηρετεί σημαντικό αριθμό διελεύσεων, αλλά δεν έχει επιστρέψει σε ένα καθεστώς πλήρως εγγυημένης ασφαλούς ναυσιπλοΐας.
Για μια χώρα όπως το Ιράν, η διατήρηση αυτής της αβεβαιότητας μπορεί να αποτελεί στρατηγικό πλεονέκτημα, ακόμη και χωρίς ολοκληρωτικό αποκλεισμό.
Η μεγάλη αντίφαση της αμερικανικής στρατηγικής
Η ανάκαμψη των πετρελαϊκών ροών θα μπορούσε να μειώσει την πίεση προς την Ουάσιγκτον για άμεση συμφωνία.
Ωστόσο, το γεγονός ότι συνεχίζονται επιθέσεις εναντίον πλοίων υπονομεύει τις αμερικανικές διακηρύξεις περί πλήρους αποκατάστασης της ελευθερίας της ναυσιπλοΐας.
Σύμφωνα με τον Mabon, η φαινομενική χαλάρωση της αμερικανικής στάσης στο ζήτημα του εμπλουτισμού ουρανίου ενδέχεται ακριβώς να αντανακλά αυτή την αβεβαιότητα.
«Εάν οι Αμερικανοί ήταν πεπεισμένοι ότι τα Στενά είχαν ανοίξει κανονικά, τότε θα πίεζαν για μια πιο σκληρή συμφωνία» λέει ο Mabon.
Αντί γι' αυτό, φαίνεται να εξετάζει μια διπλωματική διευθέτηση που θα μπορούσε να απαιτήσει σημαντικές παραχωρήσεις.
Αυτή είναι, τελικά, η μεγάλη υποχώρηση του Trump: όχι η αδυναμία των ΗΠΑ να πλήξουν το Ιράν, αλλά η αποτυχία της στρατιωτικής τους ισχύος να επιβάλει τους πολιτικούς και στρατηγικούς όρους που ο Αμερικανός πρόεδρος είχε θέσει όταν ξεκινούσε τον πόλεμο.
www.bankingnews.gr
Η εσπευσμένη απομάκρυνση βομβαρδιστικών από τη Βρετανία, η εγκατάλειψη στρατιωτικών βάσεων στον Περσικό Κόλπο και η αδυναμία πλήρους αποκατάστασης της ελεύθερης ναυσιπλοΐας στα Στενά του Hormuz αποκαλύπτουν τα όρια της αμερικανικής ισχύος.
Την ίδια στιγμή, η Τεχεράνη, παρά τις τεράστιες στρατιωτικές και οικονομικές απώλειες που έχει υποστεί και υφίσταται, φαίνεται να αντέχει και παράλληλα να διατηρεί σημαντικά διαπραγματευτικά χαρτιά, αναγκάζοντας την κυβέρνηση Trump να αναζητήσει διεξόδους από μια σύγκρουση που όχι μόνο έχει μετατραπεί σε μια τεράστια παγίδα για τους Αμερικανούς αλλά που αλλάζει ριζικά τον χάρτη και τις ισορροπίες στην ευρύτερη Μέση Ανατολή.
Η αποχώρηση των 12 βομβαρδιστικών
Για τον Donald Trump και τους στενούς συνεργάτες του, η εσπευσμένη απομάκρυνση 12 αμερικανικών στρατηγικών βομβαρδιστικών B-1 από αεροπορική βάση στη Βρετανία δεν αποτέλεσε παρά ένα συνηθισμένο προληπτικό μέτρο.
Μια επιχειρησιακή προσαρμογή, χωρίς ιδιαίτερη στρατηγική σημασία, μπροστά σε μια απειλή την οποία η αμερικανική κυβέρνηση αρχικά απέφυγε να προσδιορίσει.
Ο ίδιος ο Αμερικανός πρόεδρος επιχείρησε να υποβαθμίσει την εξέλιξη, ενώ ο υπουργός Εξωτερικών Marco Rubio επισήμανε ότι το Πεντάγωνο ανακατανέμει διαρκώς τις στρατιωτικές δυνάμεις του ανάλογα με τις επιχειρησιακές ανάγκες.
Πίσω όμως από αυτή την καθησυχαστική εκδοχή διαμορφώνεται μια πολύ διαφορετική πραγματικότητα.
Επτά μήνες μετά την απόφαση του Trump να εξαπολύσει πόλεμο εναντίον του Ιράν, οι Ηνωμένες Πολιτείες βρίσκονται αντιμέτωπες με μια αλληλουχία αναγκαστικών στρατιωτικών υποχωρήσεων.
Από τις αμερικανικές εγκαταστάσεις στον Περσικό Κόλπο μέχρι τη βρετανική αεροπορική βάση RAF Fairford, στρατιωτικές δυνάμεις που είχαν αναπτυχθεί για να αποτρέψουν αντιπάλους και να εξασφαλίσουν την αμερικανική υπεροχή αναγκάζονται να μετακινηθούν σε ασφαλέστερες τοποθεσίες.
Το αποτέλεσμα είναι ένα παράδοξο με βαθιές στρατηγικές συνέπειες: ένας πόλεμος που σχεδιάστηκε για να επιβεβαιώσει την αμερικανική κυριαρχία έχει αρχίσει να περιορίζει την ίδια την ικανότητα των ΗΠΑ να προβάλλουν στρατιωτική ισχύ.
Τεράστιες ευπάθειες
Ο Trump είχε αντιμετωπίσει την επίθεση της 28ης Φεβρουαρίου ως συνέχεια μιας σειράς επιχειρήσεων που, κατά την αντίληψη της κυβέρνησής του, αποδείκνυαν τη συντριπτική υπεροχή των αμερικανικών ενόπλων δυνάμεων.
Είχαν προηγηθεί ο βομβαρδισμός τριών ιρανικών πυρηνικών εγκαταστάσεων τον Ιούνιο του 2025 και η επιχείρηση σύλληψης του Nicolás Maduro στο Καράκας τον Ιανουάριο.
Το Ιράν, ωστόσο, αποδείχθηκε μια εντελώς διαφορετική περίπτωση.
Παρά την καταστροφή μεγάλου μέρους των συμβατικών στρατιωτικών δυνατοτήτων της Τεχεράνης, η σύγκρουση συνεχίστηκε, φέρνοντας στην επιφάνεια σοβαρές ευπάθειες του αμερικανικού στρατιωτικού μηχανισμού.
Οι αμερικανικές δυνάμεις εξακολουθούν να διαθέτουν την τεχνολογική και επιχειρησιακή δυνατότητα να πλήττουν στόχους στο Ιράν.
Ωστόσο, το τίμημα αυτών των επιχειρήσεων έχει αυξηθεί σημαντικά.
Τα βομβαρδιστικά υποχρεώνονται πλέον σε ορισμένες περιπτώσεις να ξεκινούν τις αποστολές τους από το αμερικανικό έδαφος, διανύοντας τεράστιες αποστάσεις και απαιτώντας εκτεταμένες επιχειρήσεις εναέριου ανεφοδιασμού.
Αντίστοιχα, οι ομάδες κρούσης αεροπλανοφόρων που επιχειρούν στην Αραβική Θάλασσα χρειάζεται να στηρίζονται σε εγκαταστάσεις όπως το Diego Garcia στον Ινδικό Ωκεανό, περίπου 3.540 χιλιόμετρα μακριά από τον Περσικό Κόλπο.
Η αναδιάταξη αυτή συνεπάγεται μεγαλύτερους χρόνους υποστήριξης, επιπλέον επιχειρησιακή επιβάρυνση και τεράστιες οικονομικές δαπάνες.
Κυρίως όμως καταδεικνύει ότι η γεωγραφική παρουσία της αμερικανικής ισχύος δεν μπορεί πλέον να θεωρείται δεδομένη.
Η απειλή των drones έφτασε μέχρι τη Βρετανία
Η απομάκρυνση των βομβαρδιστικών B-1 από τη RAF Fairford αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα της νέας κατάστασης.
Σύμφωνα με Αμερικανούς και Βρετανούς αξιωματούχους, στρατιωτικοί διοικητές έλαβαν συγκεκριμένες και αξιόπιστες πληροφορίες ότι πρόσωπα που υποστηρίζονται από το Ιράν σχεδίαζαν επιθέσεις με μη επανδρωμένα αεροσκάφη εναντίον των βομβαρδιστικών και του αμερικανικού προσωπικού.
Το ιδιαίτερα ανησυχητικό στοιχείο ήταν ότι οι επιθέσεις φέρονταν να σχεδιάζονται από σημεία ακριβώς έξω από την περίφραξη της βάσης.
Εάν οι πληροφορίες επιβεβαιώνονταν επιχειρησιακά, μια στρατιωτική εγκατάσταση χιλιάδες χιλιόμετρα μακριά από το Ιράν θα μπορούσε να δεχθεί επίθεση χωρίς να χρησιμοποιηθούν βαλλιστικοί πύραυλοι μεγάλης εμβέλειας.
Η πιθανή μέθοδος θυμίζει την ουκρανική επιχείρηση εναντίον της Ρωσίας, κατά την οποία drones μεταφέρθηκαν κρυφά στο εσωτερικό της ρωσικής επικράτειας και εκτοξεύθηκαν από φορτηγά, προκαλώντας ζημιές ή καταστρέφοντας τουλάχιστον δώδεκα αεροσκάφη.
Το περιστατικό αυτό είχε ήδη αναδείξει μια θεμελιώδη μεταβολή στη σύγχρονη πολεμική πραγματικότητα.
Η απόσταση από το μέτωπο δεν αποτελεί πλέον επαρκή εγγύηση ασφάλειας.
Μικρά μη επανδρωμένα αεροσκάφη, δίκτυα δολιοφθοράς και κυβερνοεπιθέσεις μπορούν να δημιουργήσουν απειλές ακόμη και στις πιο προστατευμένες στρατιωτικές εγκαταστάσεις.
Το επικίνδυνο δίδαγμα για την αμερικανική υπερδύναμη
Για το Πεντάγωνο, το πρόβλημα δεν περιορίζεται στην απώλεια της προσωρινής δυνατότητας χρήσης μιας βάσης.
Το σημαντικότερο είναι το μήνυμα που ενδέχεται να αποκομίσει το Ιράν και, ευρύτερα, οποιοσδήποτε αντίπαλος των Ηνωμένων Πολιτειών.
Η Dana Stroul, πρώην ανώτατη αξιωματούχος του Πενταγώνου για την πολιτική στη Μέση Ανατολή επί προεδρίας Biden, προειδοποίησε ότι η βεβιασμένη αποχώρηση των βομβαρδιστικών μπορεί να προκαλέσει σοβαρή αναστάτωση τόσο στον επιχειρησιακό σχεδιασμό όσο και στο ηθικό των αμερικανικών δυνάμεων.
Η Stroul, η οποία εργάζεται πλέον στο Washington Institute for Near East Policy, εντόπισε ωστόσο τη σοβαρότερη συνέπεια στο στρατηγικό επίπεδο.
Κατά την εκτίμησή της, οι Ιρανοί μπορεί να καταλήξουν στο συμπέρασμα ότι η ικανότητά τους να απειλούν αμερικανικές βάσεις ακόμη και εκτός Μέσης Ανατολής αρκεί για να αναγκάσει τον Trump να υποχωρήσει.
Πρόκειται για ένα εξαιρετικά επικίνδυνο ενδεχόμενο για την αξιοπιστία της αμερικανικής αποτροπής.
Μια υπερδύναμη που μπορεί να καταστρέψει στρατιωτικούς στόχους αλλά αδυνατεί να προστατεύσει τις εγκαταστάσεις από τις οποίες επιχειρεί αντιμετωπίζει ένα διαφορετικό είδος στρατηγικής αδυναμίας.
Το Ιράν χάνει τον συμβατικό πόλεμο, αλλά διατηρεί την πίεση
Η αμερικανική κυβέρνηση επισημαίνει ότι οι στρατιωτικές απώλειες του Ιράν είναι συντριπτικές.
Κατά την επίσημη αμερικανική εκδοχή, το ιρανικό πολεμικό ναυτικό καταστράφηκε κατά τις αρχικές επιχειρήσεις, ενώ η απαρχαιωμένη πολεμική αεροπορία της χώρας τέθηκε ουσιαστικά εκτός δράσης.
Παράλληλα, ο ναυτικός αποκλεισμός έχει περιορίσει δραματικά τις ιρανικές εξαγωγές πετρελαίου, επιδεινώνοντας την ήδη εξαιρετικά δυσχερή οικονομική κατάσταση.
Ο Trump παρουσιάζει αυτή την εικόνα ως απόδειξη ότι η Τεχεράνη πλησιάζει στην κατάρρευση και ότι η συνέχιση της πίεσης θα την υποχρεώσει τελικά να συμφωνήσει με την Ουάσιγκτον.
Ωστόσο, οι στρατιωτικές εξελίξεις αναδεικνύουν μια ουσιώδη αντίφαση.
Παρά τις απώλειές του, το Ιράν κατάφερε να καταστήσει επικίνδυνη τη διατήρηση αμερικανικών στρατιωτικών δυνάμεων σε εγκαταστάσεις που επί δεκαετίες θεωρούνταν ασφαλείς.
Η ικανότητά του να συνεχίζει επιθέσεις με πυραύλους και drones αποδεικνύεται αρκετή για να επηρεάζει αποφάσεις σχετικά με την ανάπτυξη και την επιχειρησιακή διαθεσιμότητα των αμερικανικών δυνάμεων.
Από το Μπαχρέιν μέχρι το Κατάρ, οι βάσεις αδειάζουν
Η μεγαλύτερη ανατροπή σημειώνεται στον ίδιο τον Περσικό Κόλπο.
Αμερικανικό στρατιωτικό προσωπικό έχει απομακρυνθεί από εγκαταστάσεις στο Μπαχρέιν, στο Κουβέιτ, στα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα και στο Κατάρ, καθώς οι βάσεις αυτές βρίσκονται εντός του βεληνεκούς ιρανικών πυραύλων και μη επανδρωμένων αεροσκαφών.
Ορισμένες έχουν υποστεί τόσο σοβαρές ζημιές, ώστε στο Πεντάγωνο εξετάζεται πλέον όχι απλώς η επισκευή τους, αλλά η εγκατάλειψη και η μεταφορά τους σε μεγαλύτερη απόσταση.
Μια τέτοια επιλογή θα απαιτούσε σημαντική χρηματοδότηση από το Κογκρέσο και πολυετή σχεδιασμό.
Η κατάσταση είναι ιδιαίτερα συμβολική, καθώς οι αμερικανικές βάσεις στον Κόλπο αποτελούσαν βασικούς πυλώνες της αμερικανικής στρατηγικής στη Μέση Ανατολή.
Η παρουσία τους επέτρεπε στις ΗΠΑ να παρεμβαίνουν στρατιωτικά με ταχύτητα, να υποστηρίζουν τους περιφερειακούς συμμάχους τους και να εγγυώνται, τουλάχιστον σε επίπεδο διακηρύξεων, την ελεύθερη ναυσιπλοΐα.
Σήμερα, όμως, η Ουάσιγκτον δυσκολεύεται να διασφαλίσει πλήρως ακόμη και τη ναυσιπλοΐα στα Στενά του Hormuz και σε τμήματα της Ερυθράς Θάλασσας.
Ένας από τους βασικούς λόγους διατήρησης της αμερικανικής στρατιωτικής παρουσίας στην περιοχή επί μισό αιώνα τίθεται έτσι υπό αμφισβήτηση.
Ο Trump επιμένει στη νίκη
Η εικόνα που παρουσιάζει ο Λευκός Οίκος παραμένει διαμετρικά αντίθετη.
Καθώς πλησιάζουν οι αμερικανικές ενδιάμεσες εκλογές του Νοεμβρίου, ο Trump επιμένει ότι η ιρανική οικονομία βρίσκεται στα πρόθυρα της κατάρρευσης και ότι ο ναυτικός αποκλεισμός θα οδηγήσει αναπόφευκτα την Τεχεράνη σε διαπραγματευτική υποχώρηση.
Ο Αμερικανός πρόεδρος απορρίπτει τις αναφορές για ελλείψεις πυρομαχικών, επιχειρησιακές δυσκολίες και στρατιωτικές αποτυχίες, καταγγέλλοντας τα μέσα ενημέρωσης που τις δημοσιεύουν ως διακινητές «ψευδών ειδήσεων».
Η οικονομική πίεση στο Ιράν είναι πάντως πραγματική, ενώ ακόμη και Ιρανοί αξιωματούχοι έχουν αναγνωρίσει τις σοβαρές επιπτώσεις της.
Ο υπουργός Οικονομικών Scott Bessent υποστήριξε ότι η χώρα δεν είχε φορτώσει ούτε ένα βαρέλι αργού πετρελαίου σε πλοίο από τις 25 Αυγούστου, σχολιάζοντας ειρωνικά τον διορισμό νέου Ιρανού υπουργού Πετρελαίου.
Όμως η οικονομική ασφυξία δεν ισοδυναμεί αυτομάτως με στρατηγική παράδοση.
Το κρίσιμο ερώτημα είναι εάν η Τεχεράνη μπορεί να αντέξει την πίεση περισσότερο απ' όσο η Ουάσιγκτον μπορεί να αντέξει το στρατιωτικό, οικονομικό και πολιτικό κόστος ενός παρατεταμένου πολέμου.
Νέες βάσεις στο Ισραήλ και στην Ιορδανία εξετάζει το Πεντάγωνο
Η αμερικανική πλευρά παρουσιάζει τις εκκενώσεις ως προσωρινές.
Δεν αποκλείεται τα βομβαρδιστικά B-1 να επιστρέψουν κάποια στιγμή στη RAF Fairford, μια βάση με ιστορία που ανάγεται στην προετοιμασία για την απόβαση στη Νορμανδία το 1944.
Αξιωματούχοι της Πολεμικής Αεροπορίας υπογραμμίζουν επίσης ότι οι ΗΠΑ μπορούν να συνεχίσουν να πραγματοποιούν αποστολές μεγάλης εμβέλειας από το αμερικανικό έδαφος.
Ωστόσο, ο προβληματισμός για τη μελλοντική γεωγραφία της αμερικανικής παρουσίας είναι πλέον σαφής.
Στο Πεντάγωνο εξετάζονται σχέδια δημιουργίας νέων στρατιωτικών βάσεων στο Ισραήλ και στην Ιορδανία, με στόχο την εξασφάλιση ασφαλέστερων εγκαταστάσεων.
Μια τέτοια αναδιάταξη θα απαιτούσε έγκριση από το Κογκρέσο, τεράστια κονδύλια και χρόνια κατασκευαστικών εργασιών.
Αξιοσημείωτο είναι ότι ο υπουργός Άμυνας Pete Hegseth, μιλώντας πρόσφατα σε Αμερικανούς στρατιώτες, απέφυγε να αναφερθεί στις καταστροφές των εγκαταστάσεων στη Μέση Ανατολή.
Αντίθετα, επικεντρώθηκε στην πρόθεσή του να ενθαρρύνει έναν ανταγωνισμό μεταξύ αμερικανικών πολιτειών για τη φιλοξενία μιας νέας μεγάλης στρατιωτικής βάσης στο εσωτερικό των Ηνωμένων Πολιτειών.
Ένας πόλεμος λίγων εβδομάδων που συνεχίζεται επί επτά μήνες
Τίποτα από αυτά δεν περιλαμβανόταν στον αρχικό σχεδιασμό του Trump.
Όταν ανακοίνωσε την επίθεση στο Ιράν στις 28 Φεβρουαρίου, προσδοκούσε μια γρήγορη και αποφασιστική νίκη.
Αρχικά η σύγκρουση επρόκειτο να ολοκληρωθεί μέσα σε λίγες ημέρες.
Στη συνέχεια ο χρονικός ορίζοντας μετατοπίστηκε στις πέντε ή έξι εβδομάδες.
Ο Αμερικανός πρόεδρος απαίτησε «άνευ όρων παράδοση» και, μόλις τρεις εβδομάδες μετά την έναρξη των επιχειρήσεων, διακήρυξε την ολοκληρωτική ήττα του Ιράν.
Επτά μήνες αργότερα, όμως, η σύγκρουση συνεχίζεται.
Ο Trump υποστήριξε πρόσφατα ότι το Ιράν θα υποκύψει αμέσως μετά τις αμερικανικές εκλογές, μεταφέροντας για άλλη μία φορά χρονικά την προσδοκία της τελικής επικράτησης.
Στο μεταξύ, η Τεχεράνη απάντησε στις επιθέσεις με εκτεταμένα πλήγματα εναντίον αμερικανικών εγκαταστάσεων σε ολόκληρη τη Μέση Ανατολή.
Οι επιδρομές ανάγκασαν μεγάλο αριθμό Αμερικανών στρατιωτικών να εγκαταλείψουν τις βάσεις τους και να εγκατασταθούν προσωρινά σε ξενοδοχεία και κτίρια γραφείων.
Η εξέλιξη αυτή εγείρει σοβαρά ερωτήματα για την προετοιμασία της αμερικανικής κυβέρνησης και την εκτίμηση των δυνατοτήτων ιρανικών αντιποίνων.
Ακόμη πιο ανησυχητικό είναι ότι οι ιρανικές δυνάμεις φέρονται να εντόπισαν ορισμένους από τους χώρους προσωρινής διαμονής και να άρχισαν να τους στοχοποιούν.
Το Κουβέιτ στο επίκεντρο των καταστροφών
Η έκταση των ζημιών αποτυπώνει το πραγματικό κόστος της σύγκρουσης.
Πολλές από τις 13 κύριες στρατιωτικές βάσεις που χρησιμοποιούσαν οι αμερικανικές δυνάμεις στην περιοχή κατέστησαν γρήγορα ακατάλληλες για διαμονή ή επιχειρησιακή λειτουργία.
Ιδιαίτερα σοβαρά ήταν τα πλήγματα στο Κουβέιτ.
Στο λιμάνι Shuaiba, έξι Αμερικανοί στρατιωτικοί σκοτώθηκαν από επίθεση που κατέστρεψε κέντρο τακτικών επιχειρήσεων του αμερικανικού Στρατού Ξηράς.
Στην αεροπορική βάση Ali Al Salem, ιρανικά drones και πύραυλοι προκάλεσαν ζημιές σε εγκαταστάσεις αεροσκαφών και τραυματισμούς προσωπικού.
Στη βάση Camp Buehring επλήγησαν εγκαταστάσεις συντήρησης και αποθήκευσης καυσίμων.
Αντίστοιχα πλήγματα καταγράφηκαν και σε άλλες χώρες.
Στην αεροπορική βάση Al Udeid του Κατάρ, όπου βρίσκεται το περιφερειακό αεροπορικό στρατηγείο της αμερικανικής Κεντρικής Διοίκησης, υπέστη ζημιές σύστημα ραντάρ έγκαιρης προειδοποίησης.
Στο Μπαχρέιν, ιρανικό drone έπληξε εξοπλισμό επικοινωνιών στο αρχηγείο του Πέμπτου Στόλου των ΗΠΑ.
Στη βάση Prince Sultan της Σαουδικής Αραβίας σημειώθηκαν ζημιές σε επικοινωνιακές εγκαταστάσεις και σε αεροσκάφη εναέριου ανεφοδιασμού.
Πλήγμα δέχθηκε επίσης εγκατάσταση της CIA στη Σαουδική Αραβία, χωρίς να έχει αποσαφηνιστεί εάν αποτέλεσε σκόπιμο στόχο ή επλήγη στο πλαίσιο επίθεσης εναντίον διπλωματικού συγκροτήματος.
Η Τεχεράνη επιλέγει τη διαρκή φθορά
Η στρατηγική του Ιράν φαίνεται πλέον να υπερβαίνει την απλή ανταπόδοση των αμερικανικών πληγμάτων.
Ο Mohammad Ayatollahi Tabaar, αναπληρωτής καθηγητής διεθνών υποθέσεων στο Texas A&M, υποστήριξε σε ανάλυσή του στο Foreign Affairs ότι η Τεχεράνη υιοθετεί μια στρατηγική συνεχούς κλιμάκωσης.
Σύμφωνα με την εκτίμησή του, το Ιράν δεν πρόκειται απλώς να συνεχίσει την προηγούμενη πολιτική του ή να συμβιβαστεί με την Ουάσιγκτον.
Αντίθετα, θα επιδιώξει να αυξήσει την οικονομική πίεση στους περιφερειακούς συμμάχους των ΗΠΑ, να προκαλέσει σοβαρές αναταράξεις στις παγκόσμιες ενεργειακές αγορές και να επεκτείνει τις επιθέσεις εναντίον αμερικανικών στρατιωτικών υποδομών.
Ο Tabaar δεν απέκλεισε ακόμη και το ενδεχόμενο ιρανικής προσπάθειας κατάληψης εγκαταλελειμμένων αμερικανικών βάσεων σε αραβικά κράτη του Κόλπου.
Μέχρι στιγμής, πάντως, η Τεχεράνη έχει αποφύγει μια τέτοια χερσαία επιχείρηση.
Η ουσία της στρατηγικής της παραμένει διαφορετική: να αποδείξει ότι, ακόμη και αποδυναμωμένο, το Ιράν μπορεί να επιβάλλει δυσανάλογο κόστος στον αντίπαλό του.
Κόστος δεκάδων δισ
Η καταστροφή των στρατιωτικών εγκαταστάσεων δημιουργεί και ένα τεράστιο οικονομικό πρόβλημα.
Το Πεντάγωνο εμφανίζεται απρόθυμο να παρουσιάσει στο Κογκρέσο αναλυτικές εκτιμήσεις για το κόστος επισκευής ή ανακατασκευής των βάσεων.
Σύμφωνα με Αμερικανούς νομοθέτες, οι απαιτούμενες δαπάνες θα μπορούσαν να φτάσουν σε δεκάδες δισεκατομμύρια δολάρια.
Ο Δημοκρατικός γερουσιαστής Christopher Murphy, ο οποίος επισκέφθηκε την περιοχή του Κόλπου, κατήγγειλε ότι δεν του επετράπη η είσοδος στην Al Udeid.
Το Πεντάγωνο απάντησε ότι είχε ενημερωθεί εκ των προτέρων για τους περιορισμούς πρόσβασης που είχαν επιβληθεί από τον Hegseth.
Η διαμάχη αναδεικνύει την πολιτική ευαισθησία των ζημιών και το ενδεχόμενο να μετατραπούν σε κεντρικό ζήτημα της προεκλογικής αντιπαράθεσης.
Την ίδια στιγμή, η Κεντρική Διοίκηση των ΗΠΑ επεξεργάζεται σχέδια συνολικής αναδιάρθρωσης των αμερικανικών στρατιωτικών εγκαταστάσεων στη Μέση Ανατολή.
Ο γερουσιαστής Jack Reed, επικεφαλής των Δημοκρατικών στην Επιτροπή Ενόπλων Δυνάμεων της Γερουσίας, έχει προειδοποιήσει ότι το οικονομικό κόστος αυξάνεται κατά δισεκατομμύρια δολάρια κάθε μήνα.
Παράλληλα, κατηγορεί την κυβέρνηση ότι αποφεύγει να αναγνωρίσει τόσο τις ελλείψεις πυρομαχικών όσο και το πραγματικό κόστος ανοικοδόμησης.
Η διπλωματική διέξοδος και η νέα πρόταση για συμφωνία
Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, οι διπλωματικές διεργασίες αποκτούν νέα σημασία.
Η προσπάθεια εξεύρεσης συμβιβασμού συνδέεται με το μνημόνιο κατανόησης της 17ης Ιουνίου, το οποίο είχε οδηγήσει σε πρόσκαιρη αποκλιμάκωση προτού η διαδικασία καταρρεύσει.
Μια νεότερη πρόταση, που υποβλήθηκε πριν από λίγες εβδομάδες, επιχειρεί να τροποποιήσει τη σειρά εφαρμογής των μέτρων και να επιταχύνει τη διαδικασία διευθέτησης.
Το σχέδιο προβλέπει αρχικά διακοπή των εχθροπραξιών σε όλα τα μέτωπα, συμπεριλαμβανομένων των ισραηλινών επιχειρήσεων στον Λίβανο.
Στη συνέχεια, οι Ηνωμένες Πολιτείες θα προχωρούσαν σε άρση του ναυτικού αποκλεισμού, χαλάρωση των κυρώσεων στον πετρελαϊκό τομέα και αποδέσμευση παγωμένων ιρανικών περιουσιακών στοιχείων.
Τα Στενά του Hormuz θα άνοιγαν εκ νέου έπειτα από επτά ημέρες, ενώ ακολούθως θα ξεκινούσαν διαπραγματεύσεις για το ιρανικό πυρηνικό πρόγραμμα.
Μια τέτοια συμφωνία θα μπορούσε να προσφέρει στον Trump τη δυνατότητα να παρουσιάσει την αποκατάσταση της ναυσιπλοΐας ως σημαντική επιτυχία πριν από τις εκλογές του Νοεμβρίου.
Το μεγαλύτερο εμπόδιο, ωστόσο, παραμένει η αλληλουχία των δεσμεύσεων.
Η Τεχεράνη δεν βάζει πρώτο το πυρηνικό πρόγραμμα
Εδώ εντοπίζεται μια θεμελιώδης διαφορά προτεραιοτήτων ανάμεσα στις δύο πλευρές.
Η Ουάσιγκτον εξακολουθεί να επικεντρώνεται στον εμπλουτισμό ουρανίου και στις εγγυήσεις ότι το Ιράν δεν θα αποκτήσει πυρηνικά όπλα.
Για την Τεχεράνη, όμως, τα πλέον πιεστικά ζητήματα είναι διαφορετικά.
Ο αναλυτής Mabon, μιλώντας στο Al Jazeera, επισήμανε ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες επιχειρούν να μετριάσουν τη στάση τους στο πυρηνικό ζήτημα, παραβλέποντας ενδεχομένως τις πραγματικές ιρανικές προτεραιότητες.
Η άρση του αποκλεισμού, η κατάργηση των κυρώσεων, η αποδέσμευση των περιουσιακών στοιχείων και ο τερματισμός των συγκρούσεων στην περιοχή αποτελούν τα βασικά αιτήματα της Τεχεράνης.
Αυτό σημαίνει ότι ακόμη και μια αμερικανική υποχώρηση στο θέμα του εμπλουτισμού ουρανίου δεν εγγυάται συμφωνία.
Το Ιράν επιδιώκει μια συνολικότερη διευθέτηση, η οποία θα περιορίζει όχι μόνο τις στρατιωτικές απειλές αλλά και τους οικονομικούς μηχανισμούς πίεσης που χρησιμοποιούνται εναντίον του.
Ο Λίβανος, οι κυρώσεις και τα εμπόδια στον συμβιβασμό
Ακόμη και εάν οι δύο πλευρές καταφέρουν να συμφωνήσουν στο πυρηνικό ζήτημα, τα υπόλοιπα εμπόδια παραμένουν σημαντικά.
Η Τεχεράνη αναμένεται να απαιτήσει συγκεκριμένες δεσμεύσεις για την άρση του ναυτικού αποκλεισμού, την αποδέσμευση των χρηματοοικονομικών πόρων της και την ανακούφιση της οικονομίας της από τις κυρώσεις.
Επιπλέον, θα επιδιώξει τον τερματισμό των εχθροπραξιών στον Λίβανο και μια μόνιμη κατάπαυση του πυρός στον Περσικό Κόλπο.
Η διασύνδεση όλων αυτών των ζητημάτων καθιστά τις διαπραγματεύσεις εξαιρετικά περίπλοκες.
Η Ουάσιγκτον θα ήθελε να εξασφαλίσει πρώτα περιορισμούς στο πυρηνικό πρόγραμμα και πλήρη αποκατάσταση της ναυσιπλοΐας.
Η Τεχεράνη, αντίθετα, επιδιώκει απτές οικονομικές και στρατιωτικές εγγυήσεις προτού παραχωρήσει τα σημαντικότερα διαπραγματευτικά της χαρτιά.
Το πρόβλημα δεν είναι μόνο τι θα συμφωνηθεί, αλλά ποιος θα κάνει πρώτος την κίνηση.
Το Hormuz παραμένει το μεγάλο όπλο του Ιράν
Στην καρδιά της αντιπαράθεσης βρίσκονται τα Στενά του Hormuz.
Ο Marco Rubio υποστηρίζει ότι το Ιράν έχει χάσει τον έλεγχο αυτής της στρατηγικής θαλάσσιας οδού.
Ωστόσο, η εικόνα που προκύπτει από τη ναυτιλιακή δραστηριότητα είναι πολύ πιο σύνθετη.
Παρά τη σημαντική ανάκαμψη των πετρελαϊκών εξαγωγών των χωρών του Κόλπου, οι επιθέσεις σε εμπορικά πλοία συνεχίζονται, γεγονός που δεν επιτρέπει να θεωρηθεί ότι η ελευθερία της ναυσιπλοΐας έχει αποκατασταθεί πλήρως.
Την Τρίτη, δώδεκα μέλη πληρώματος δεξαμενόπλοιου με σημαία Παναμά τραυματίστηκαν από άγνωστο βλήμα κατά τη διέλευση από τα Στενά, σύμφωνα με το ινδικό υπουργείο Εξωτερικών.
Το περιστατικό αναδεικνύει τη συνεχιζόμενη ευπάθεια της θαλάσσιας οδού.
Τα δεδομένα της εταιρείας ναυτιλιακών πληροφοριών Kpler δείχνουν ότι οι ροές πετρελαίου από τις χώρες του Κόλπου, εξαιρουμένου του Ιράν, ανέκαμψαν τον Σεπτέμβριο σε επίπεδα άνω του 81% εκείνων που καταγράφονταν πριν από τον πόλεμο.
Μάλιστα, για 14 ημέρες του ίδιου μήνα, οι συνολικές εξαγωγές αργού πετρελαίου από την ευρύτερη Μέση Ανατολή ξεπέρασαν τα προπολεμικά επίπεδα.
Αυτά τα στοιχεία δεν παραπέμπουν σε απόλυτο φυσικό κλείσιμο των Στενών.
Αποκαλύπτουν, όμως, ότι η ναυσιπλοΐα εξακολουθεί να λειτουργεί υπό συνθήκες κινδύνου και αβεβαιότητας.
Και αυτή είναι η σημαντικότερη διάκριση.
Το Hormuz μπορεί να εξυπηρετεί σημαντικό αριθμό διελεύσεων, αλλά δεν έχει επιστρέψει σε ένα καθεστώς πλήρως εγγυημένης ασφαλούς ναυσιπλοΐας.
Για μια χώρα όπως το Ιράν, η διατήρηση αυτής της αβεβαιότητας μπορεί να αποτελεί στρατηγικό πλεονέκτημα, ακόμη και χωρίς ολοκληρωτικό αποκλεισμό.
Η μεγάλη αντίφαση της αμερικανικής στρατηγικής
Η ανάκαμψη των πετρελαϊκών ροών θα μπορούσε να μειώσει την πίεση προς την Ουάσιγκτον για άμεση συμφωνία.
Ωστόσο, το γεγονός ότι συνεχίζονται επιθέσεις εναντίον πλοίων υπονομεύει τις αμερικανικές διακηρύξεις περί πλήρους αποκατάστασης της ελευθερίας της ναυσιπλοΐας.
Σύμφωνα με τον Mabon, η φαινομενική χαλάρωση της αμερικανικής στάσης στο ζήτημα του εμπλουτισμού ουρανίου ενδέχεται ακριβώς να αντανακλά αυτή την αβεβαιότητα.
«Εάν οι Αμερικανοί ήταν πεπεισμένοι ότι τα Στενά είχαν ανοίξει κανονικά, τότε θα πίεζαν για μια πιο σκληρή συμφωνία» λέει ο Mabon.
Αντί γι' αυτό, φαίνεται να εξετάζει μια διπλωματική διευθέτηση που θα μπορούσε να απαιτήσει σημαντικές παραχωρήσεις.
Αυτή είναι, τελικά, η μεγάλη υποχώρηση του Trump: όχι η αδυναμία των ΗΠΑ να πλήξουν το Ιράν, αλλά η αποτυχία της στρατιωτικής τους ισχύος να επιβάλει τους πολιτικούς και στρατηγικούς όρους που ο Αμερικανός πρόεδρος είχε θέσει όταν ξεκινούσε τον πόλεμο.
www.bankingnews.gr
Σχόλια αναγνωστών