Υπάρχει ένα δημογραφικό στοιχείο που αλλάζει σιωπηλά τον ρόλο της ελληνικής αυτοδιοίκησης. Σύμφωνα με τα στοιχεία της ΕΛΣΤΑΤ, το 23,7% του πληθυσμού της χώρας είναι ηλικίας 65 ετών και άνω - πρακτικά, ένας στους τέσσερις. Οι προβολές δείχνουν ότι έως το 2050 το ποσοστό θα αγγίξει το 34%, ενώ μόνο μέσα στην τελευταία δεκαετία ο πληθυσμός των 65+ αυξήθηκε κατά 13,4%. Η Ελλάδα κατατάσσεται ήδη στις γηραιότερες χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης, με διάμεση ηλικία 47,2 έτη έναντι 44,9 του ευρωπαϊκού μέσου όρου.
Πίσω από τους αριθμούς υπάρχει μια πραγματικότητα με πολύ συγκεκριμένο αποδέκτη. Οι ηλικιωμένοι συμπολίτες μας ζουν περισσότερο -το προσδόκιμο ζωής έχει φτάσει τα 82 έτη- και, στη συντριπτική τους πλειονότητα, θέλουν να ζήσουν αυτά τα χρόνια στο σπίτι τους και στη γειτονιά τους, όχι σε κάποια δομή. Αυτό, όμως, μεταθέτει το βάρος της καθημερινής φροντίδας εκεί όπου βρίσκεται η πιο κοντινή δημόσια δομή: στον δήμο.
Το πρόβλημα δεν είναι η πρόθεση - είναι η χωρητικότητα
Οι κοινωνικές υπηρεσίες των δήμων, από τα προγράμματα κατ' οίκον φροντίδας μέχρι τα κέντρα ημέρας, λειτουργούν σήμερα κάτω από μια αριθμητική που δεν βγαίνει: η ζήτηση αυξάνεται με τον ρυθμό της δημογραφικής γήρανσης, ενώ το προσωπικό και οι πόροι παραμένουν στάσιμοι ή μειώνονται. Το αποτέλεσμα είναι γνώριμο σε κάθε κοινωνική υπηρεσία της χώρας: λίστες αναμονής, επισκέψεις που αραιώνουν, γραφειοκρατία που τρώει χρόνο ο οποίος θα έπρεπε να δίνεται σε ανθρώπους.
Εδώ πρέπει να ειπωθεί καθαρά κάτι που συχνά παρανοείται: η τεχνολογία δεν αντικαθιστά τη φροντίδα. Κανένας αισθητήρας δεν υποκαθιστά το χέρι μιας νοσηλεύτριας ή τη συζήτηση με έναν κοινωνικό λειτουργό. Αυτό που μπορεί να κάνει η τεχνολογία είναι κάτι πιο μετριοπαθές και, ταυτόχρονα, πιο κρίσιμο: να πολλαπλασιάσει τη χωρητικότητα του υπάρχοντος προσωπικού, ώστε ο χρόνος του να πηγαίνει εκεί που πραγματικά χρειάζεται.
Τι σημαίνει, πρακτικά, ψηφιακή κοινωνική φροντίδα
Το πρώτο και πιο υποτιμημένο βήμα είναι η οργάνωση. Πολλές δημοτικές κοινωνικές υπηρεσίες εξακολουθούν να λειτουργούν με χαρτί, τηλέφωνο και τη μνήμη των εργαζομένων. Μια ψηφιακή πλατφόρμα διαχείρισης ωφελουμένων -με ιστορικό επισκέψεων, ανάγκες, προγραμματισμό και δρομολόγηση των συνεργείων κατ' οίκον- μειώνει τον διοικητικό φόρτο, εξαλείφει τις επικαλύψεις και επιτρέπει σε μια υπηρεσία να εξυπηρετήσει περισσότερα άτομα με το ίδιο προσωπικό. Είναι, με διαφορά, η παρέμβαση με τη μεγαλύτερη απόδοση ανά ευρώ.
Το δεύτερο επίπεδο είναι η τηλεφροντίδα. Συσκευές κλήσης έκτακτης ανάγκης -τα γνωστά «κουμπιά κινδύνου»- επιτρέπουν σε έναν μοναχικό ηλικιωμένο να ζητήσει βοήθεια με ένα πάτημα, με τη σχετική ειδοποίηση να φτάνει αυτόματα στην αρμόδια υπηρεσία ή στο συγγενικό πρόσωπο. Αισθητήρες χαμηλού κόστους στο σπίτι μπορούν, με τη ρητή συναίνεση του ωφελούμενου, να εντοπίσουν ανησυχητικές αποκλίσεις από τη ρουτίνα - μια πόρτα ψυγείου που δεν άνοιξε όλη μέρα, μια απουσία κίνησης σε ασυνήθιστες ώρες. Ο στόχος δεν είναι η παρακολούθηση· είναι η έγκαιρη παρέμβαση πριν ένα περιστατικό γίνει επείγον.
Το τρίτο επίπεδο αφορά την προσβασιμότητα και τη συμμετοχή: ψηφιακές υπηρεσίες σχεδιασμένες ώστε να τις χρησιμοποιεί πραγματικά ένας ογδοντάχρονος, προσβάσιμες διαδρομές και υποδομές για άτομα με αναπηρία, απλοποιημένη επικοινωνία με τον δήμο χωρίς φυσική μετάβαση στο γκισέ.
Το οικονομικό επιχείρημα
Για ένα οικονομικό κοινό, το επιχείρημα είναι ευθύ. Η κατ' οίκον φροντίδα κοστίζει σημαντικά λιγότερο από την ιδρυματική, και κάθε μήνας που ένας ηλικιωμένος παραμένει με ασφάλεια στο σπίτι του είναι μήνας αποφυγής ενός πολλαπλάσιου κόστους - για την οικογένεια, για τον δήμο, για το σύστημα υγείας. Ένα σύστημα έγκαιρης ειδοποίησης που αποτρέπει μία πτώση, μία αφυδάτωση ή μία μη έγκαιρα διαγνωσμένη επιδείνωση αποτρέπει, ταυτόχρονα, μια νοσηλεία.
Σε αυτό προστίθεται και η διάσταση του σχεδιασμού. Όταν μια κοινωνική υπηρεσία λειτουργεί ψηφιακά, παράγει δεδομένα: πού συγκεντρώνονται οι ανάγκες, ποιες γειτονιές έχουν υψηλότερο δείκτη γήρανσης, πού υπάρχει κενό κάλυψης. Ένας δήμος μπορεί έτσι να διεκδικήσει χρηματοδότηση και να κατανείμει πόρους με τεκμηρίωση, αντί με την αίσθηση του κάθε αρμόδιου. Και οι πόροι υπάρχουν: η ψηφιακή μετάβαση των κοινωνικών υπηρεσιών εντάσσεται σήμερα σε ευρωπαϊκά προγράμματα, από το Ταμείο Ανάκαμψης έως τα προγράμματα κοινωνικής συνοχής.
Ο κρίσιμος όρος: αξιοπρέπεια και ιδιωτικότητα
Πουθενά αλλού η τεχνολογία δεν αγγίζει τόσο ευαίσθητο πεδίο. Μιλάμε για δεδομένα που αφορούν την υγεία, τη διαμονή και την καθημερινότητα ευάλωτων ανθρώπων. Ένα τέτοιο σύστημα είναι αποδεκτό μόνο αν σχεδιαστεί με απόλυτη προσήλωση σε τρεις αρχές: ρητή και κατανοητή συναίνεση του ωφελούμενου, ελαχιστοποίηση των δεδομένων που συλλέγονται στα απολύτως απαραίτητα, και πλήρης συμμόρφωση με το GDPR ως προς την πρόσβαση, τη διατήρηση και την ασφάλεια.
Η διαφορά ανάμεσα σε ένα σύστημα φροντίδας και ένα σύστημα επιτήρησης δεν βρίσκεται στην τεχνολογία — είναι ακριβώς η ίδια. Βρίσκεται στον σχεδιασμό, στη διακυβέρνηση των δεδομένων και στον σεβασμό της αυτονομίας του ανθρώπου που υποτίθεται ότι εξυπηρετούμε.
Η τεχνογνωσία πίσω από τα δεδομένα
Τεχνικά, η ψηφιακή κοινωνική φροντίδα απαιτεί ακριβώς τα ίδια θεμέλια που περιγράψαμε και σε άλλους τομείς της έξυπνης πόλης: συλλογή δεδομένων από ετερογενείς συσκευές, ορισμό κατωφλίων και κανόνων συναγερμού, αυτόματη ειδοποίηση των αρμόδιων, εφαρμογές κινητού για το προσωπικό πεδίου, πίνακες ελέγχου για τη διοίκηση, και διαλειτουργικότητα με τα υπόλοιπα συστήματα του δήμου ώστε η κοινωνική υπηρεσία να μη λειτουργεί ως ακόμη ένα απομονωμένο νησί.
Σε αυτό ακριβώς το πεδίο τοποθετείται η τεχνογνωσία της DOTSOFT: στον σχεδιασμό και την υλοποίηση ολοκληρωμένων πληροφοριακών συστημάτων και πλατφορμών διαχείρισης για την Τοπική Αυτοδιοίκηση, με έμφαση στην ενοποίηση δεδομένων από δίκτυα αισθητήρων, στη διαχείριση αιτημάτων και υπηρεσιών προς τον πολίτη και στην ασφαλή, συμβατή με το κανονιστικό πλαίσιο διαχείριση της πληροφορίας. Οι ίδιες υποδομές που σήμερα παρακολουθούν το περιβάλλον ή την κινητικότητα μιας πόλης μπορούν, με τον κατάλληλο σχεδιασμό, να υπηρετήσουν και τους πιο ευάλωτους κατοίκους της.
Το τεστ της επόμενης δεκαετίας
Η δημογραφική πίεση δεν είναι σενάριο για το μέλλον· είναι η αριθμητική του σήμερα, και θα ενταθεί σταθερά τα επόμενα χρόνια. Οι δήμοι θα κληθούν να εξυπηρετήσουν περισσότερους ηλικιωμένους, με μεγαλύτερες ανάγκες, σε ένα περιβάλλον περιορισμένων πόρων.
Οι πόλεις που θα ανταποκριθούν δεν θα είναι απαραίτητα εκείνες με τα περισσότερα κονδύλια, αλλά εκείνες που θα έχουν οργανώσει έγκαιρα τη γνώση τους: ποιοι είναι οι ωφελούμενοι, πού βρίσκονται, τι χρειάζονται και πότε. Γιατί, τελικά, μια πόλη δεν κρίνεται από το πόσο έξυπνα διαχειρίζεται τα αυτοκίνητά της, αλλά από το πόσο αξιοπρεπώς φροντίζει τους ανθρώπους της.
www.bankingnews.gr
Σχόλια αναγνωστών