Η Αθήνα υποστηρίζει ότι τα νησιά δημιουργούν θαλάσσιες ζώνες, συμπεριλαμβανομένων της αιγιαλίτιδας ζώνης, της υφαλοκρηπίδας και, όπου συντρέχουν οι προϋποθέσεις, της αποκλειστικής οικονομικής ζώνης
Η Ελλάδα προσήλθε στο Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ επιδιώκοντας διεθνή στήριξη για τα θαλάσσια δικαιώματα των ελληνικών νησιών.
Η Τουρκία απάντησε κατορθώνοντας να μεταφέρει τη συζήτηση στην ερμηνεία του Διεθνούς Δικαίου, αμφισβητώντας τη διπλωματική επιχειρηματολογία της Ελλάδας και αναδεικνύοντας τα όρια της στρατηγικής της.
Τι συνέβη - Τα γεγονότα
• 29 Οκτωβρίου: Ο Κυριάκος Μητσοτάκης έθεσε το ζήτημα του τουρκολιβυκού μνημονίου στο πλαίσιο συνεδρίασης του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ.
• Το επιχείρημα της Αθήνας: Η συμφωνία του 2019 αγνοεί τα θαλάσσια δικαιώματα της Κρήτης, της Ρόδου, της Καρπάθου και της Κάσου.
• Η απάντηση της Άγκυρας: Η Τουρκία αμφισβήτησε τον βαθμό στον οποίο τα ελληνικά νησιά πρέπει να επηρεάζουν την οριοθέτηση επικαλυπτόμενων θαλάσσιων ζωνών.
• Μια νέα εξέλιξη: Το κοινοβούλιο της ανατολικής Λιβύης ενέκρινε τη συμφωνία του 2019 στις 20 Οκτωβρίου 2026.
• Τι διακυβεύεται: Η θαλάσσια δικαιοδοσία, οι ενεργειακές έρευνες, τα θαλάσσια σύνορα, οι στρατηγικές υποδομές και οι ισορροπίες δυνάμεων στην Ανατολική Μεσόγειο.
Μια διπλωματική αντιπαράθεση που ανέδειξε την αδύναμη ελληνική στάση
Η Ελλάδα και η Τουρκία συγκρούστηκαν ξανά για τα θαλάσσια σύνορα στην Ανατολική Μεσόγειο.
Αυτή τη φορά, η αντιπαράθεση μεταφέρθηκε στο Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ, όπου ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης επιχείρησε να διεθνοποιήσει τις αντιρρήσεις της Αθήνας απέναντι στο τουρκολιβυκό μνημόνιο.
Η συμφωνία, που υπογράφηκε τον Νοέμβριο του 2019, καθορίζει μια διεκδικούμενη θαλάσσια δικαιοδοσία μεταξύ Τουρκίας και Λιβύης.
Η γεωγραφική της διαμόρφωση ουσιαστικά παραβλέπει τις δυνητικές θαλάσσιες ζώνες που δημιουργούν αρκετά ελληνικά νησιά, μεταξύ των οποίων η Κρήτη, η Ρόδος, η Κάρπαθος και η Κάσος.
Για την Αθήνα, το πρόβλημα δεν είναι απλώς ότι δύο χώρες υπέγραψαν μια διμερή συμφωνία.
Είναι ότι η συμφωνία επιχειρεί να θεμελιώσει θαλάσσιες διεκδικήσεις σε μια περιοχή όπου η Ελλάδα θεωρεί ότι θίγονται άμεσα δικά της κυριαρχικά δικαιώματα.
Η κατάσταση περιπλέχθηκε περαιτέρω στις 20 Οκτωβρίου 2026, όταν το κοινοβούλιο της ανατολικής Λιβύης, το οποίο στο παρελθόν είχε αντιταχθεί στη συμφωνία, φέρεται να την ενέκρινε.
Η εξέλιξη αυτή έδωσε στην Άγκυρα ένα επιπλέον πολιτικό επιχείρημα και αποδυνάμωσε τις προσδοκίες ότι οι εσωτερικές διαιρέσεις της Λιβύης θα συνέχιζαν να εμποδίζουν την εφαρμογή του μνημονίου.
Η Αθήνα προσδοκούσε ότι η μεταφορά του ζητήματος στο Συμβούλιο Ασφαλείας θα ενίσχυε τη διεθνή θέση της.
Ωστόσο, η αντιπαράθεση με τον Τούρκο εκπρόσωπο έδειξε ότι η διαφορά απέχει πολύ από μια απλή σύγκρουση μεταξύ του Διεθνούς Δικαίου και της παραβίασής του.
.
Ο Μητσοτάκης στον ΟΗΕ: Η γεωγραφία δεν μπορεί να καταργηθεί
Στις 29 Οκτωβρίου, ο Κυριάκος Μητσοτάκης προήδρευσε σε ανοικτή συνεδρίαση του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ, αφιερωμένη στις νέες τεχνολογίες και τη θαλάσσια ασφάλεια.
Ωστόσο, ένα από τα κεντρικά ζητήματα που έθεσε στην παρέμβασή του ήταν το τουρκολιβυκό μνημόνιο.
Ο Έλληνας πρωθυπουργός χαρακτήρισε τη συμφωνία παράνομη, αυθαίρετη και αντίθετη προς τη γεωγραφία.
Το επιχείρημά του ήταν σαφές: Η Τουρκία και η Λιβύη δεν μπορούν να καθορίζουν θαλάσσια σύνορα σαν να μην υπάρχουν τα ελληνικά νησιά που βρίσκονται ανάμεσα στις ακτές τους.
Ο Μητσοτάκης παρουσίασε στους συμμετέχοντες χάρτη της Ανατολικής Μεσογείου, εφιστώντας την προσοχή στην Κρήτη, τη Ρόδο, την Κάρπαθο και την Κάσο.
Δεν πρόκειται για ασήμαντους γεωγραφικούς σχηματισμούς. Είναι κατοικημένα ελληνικά νησιά, με οργανωμένη οικονομική ζωή και δικά τους θαλάσσια δικαιώματα βάσει του Διεθνούς Δικαίου.
Η Αθήνα υποστηρίζει ότι τα νησιά δημιουργούν θαλάσσιες ζώνες, συμπεριλαμβανομένων της αιγιαλίτιδας ζώνης, της υφαλοκρηπίδας και, όπου συντρέχουν οι προϋποθέσεις, της αποκλειστικής οικονομικής ζώνης.
Το βασικό επιχείρημα είναι ότι η γεωγραφική παρουσία αυτών των νησιών δεν μπορεί απλώς να διαγραφεί μέσω μιας διμερούς συμφωνίας μεταξύ δύο άλλων κρατών.
Το πραγματικό ερώτημα, όμως, είναι αν η ελληνική παρουσίαση της γεωγραφίας ήταν αρκετή για να αμφισβητήσει τη νομική και διπλωματική στρατηγική της Άγκυρας.
2. Τι δείχνει πραγματικά ο χάρτης;
Η διαφορά γίνεται σαφέστερη όταν εξετάζεται πάνω στον χάρτη.
Η Τουρκία και η Λιβύη υποστηρίζουν ότι οι αντίστοιχες θαλάσσιες διεκδικήσεις τους μπορούν να οριοθετηθούν κατά μήκος μιας γραμμής που ουσιαστικά παραβλέπει τις δυνητικές θαλάσσιες ζώνες αρκετών ελληνικών νησιών.
Η Ελλάδα απορρίπτει αυτή την προσέγγιση, υποστηρίζοντας ότι τα νησιά πρέπει να λαμβάνονται υπόψη σε κάθε νόμιμη οριοθέτηση.
Χάρτης της Ανατολικής Μεσογείου: Θαλάσσιες διεκδικήσεις Ελλάδας, Τουρκίας και Λιβύης
Το κεντρικό νομικό ζήτημα, ωστόσο, είναι πιο σύνθετο από το γεωγραφικό επιχείρημα και μόνο.
Σύμφωνα με τη Σύμβαση του ΟΗΕ για το Δίκαιο της Θάλασσας, τα νησιά γενικά δημιουργούν θαλάσσιες ζώνες όπως και οι άλλες χερσαίες περιοχές, με την επιφύλαξη της ειδικής εξαίρεσης για τους βράχους που προβλέπει το άρθρο 121 παράγραφος 3.
Ταυτόχρονα, διεθνή δικαστήρια και διαιτητικά όργανα έχουν κατά καιρούς προσαρμόσει την επήρεια των νησιών κατά τη χάραξη τελικών θαλάσσιων ορίων μεταξύ κρατών.
Αυτή η διάκριση είναι ουσιώδης.
Το γεγονός ότι ένα νησί δημιουργεί θαλάσσια δικαιώματα δεν σημαίνει αυτομάτως ότι θα λάβει πλήρη επήρεια σε κάθε οριοθέτηση.
Ωστόσο, η ύπαρξη αντικρουόμενων διεκδικήσεων δεν δίνει σε δύο κράτη το δικαίωμα να καθορίζουν, μέσω διμερούς συμφωνίας, τα θαλάσσια δικαιώματα ενός τρίτου κράτους χωρίς τη συγκατάθεσή του.
Αυτή είναι η θεμελιώδης ένσταση που προβάλλει η Αθήνα.
Η απάντηση της Τουρκίας: Η πραγματική μάχη αφορά την ερμηνεία του Διεθνούς Δικαίου
Ο εκπρόσωπος της Τουρκίας στον ΟΗΕ, Ahmet Yıldız αμφισβήτησε την ελληνική επιχειρηματολογία.
Η θέση της Άγκυρας είναι ότι η οριοθέτηση των θαλάσσιων ζωνών δεν μπορεί να καθοριστεί απλώς με την παρουσίαση ενός χάρτη ή με την επίκληση της γεωγραφικής ύπαρξης των νησιών.
Υποστηρίζει ότι η τελική οριογραμμή πρέπει να λαμβάνει υπόψη τις σχετικές γεωγραφικές περιστάσεις, τις αντικρουόμενες θαλάσσιες διεκδικήσεις και τις διεθνείς νομικές αρχές.
Είναι σημαντικό ότι η Τουρκία δεν αμφισβητεί πως η Κρήτη και η Ρόδος ανήκουν στην Ελλάδα.
Η διαφωνία αφορά τον βαθμό στον οποίο τα ελληνικά νησιά πρέπει να επηρεάζουν την τελική οριοθέτηση των θαλάσσιων ζωνών.
Η Τουρκία, επίσης, δεν είναι συμβαλλόμενο μέρος στη Σύμβαση του ΟΗΕ για το Δίκαιο της Θάλασσας του 1982, αν και υποστηρίζει ότι η οριοθέτηση των θαλάσσιων ζωνών πρέπει να διέπεται από τις εφαρμοστέες αρχές του εθιμικού διεθνούς δικαίου.
Αυτό δίνει στην Άγκυρα περιθώριο να προωθεί τη δική της ερμηνεία της διεθνούς νομολογίας, ιδίως όσον αφορά την επήρεια των νησιών στις διαφορές θαλάσσιας οριοθέτησης.
Εδώ ακριβώς αποκτά ιδιαίτερη σημασία η διπλωματική αντιπαράθεση: Η Τουρκία επιχειρεί να μετατρέψει μια διαφορά σχετικά με τα δικαιώματα των ελληνικών νησιών σε μια ευρύτερη συζήτηση για το πώς πρέπει να ερμηνεύεται το Διεθνές Δίκαιο.
Με άλλα λόγια, το ζήτημα δεν είναι πλέον απλώς αν τα νησιά υπάρχουν ή αν ανήκουν στην Ελλάδα. Είναι το πόση βαρύτητα πρέπει να έχουν όταν οι αντικρουόμενες θαλάσσιες διεκδικήσεις μετατρέπονται σε μια τελική οριογραμμή.
Μετατοπίζοντας τη συζήτηση σε αυτό το ερώτημα, η Άγκυρα κατάφερε να αμφισβητήσει την απλότητα της ελληνικής διπλωματικής αφήγησης.
Πρόκειται για σημαντική διπλωματική εξέλιξη, η οποία, ωστόσο, δεν θεμελιώνει τη νομική εγκυρότητα του τουρκολιβυκού μνημονίου.
Γιατί άλλαξε στάση η ανατολική Λιβύη;
Μέχρι πρόσφατα, η πολιτική ηγεσία της ανατολικής Λιβύης αντιτασσόταν στο θαλάσσιο μνημόνιο που υπέγραψε το 2019 η κυβέρνηση της Τρίπολης.
Ωστόσο, στις 20 Οκτωβρίου 2026, η Βουλή των Αντιπροσώπων της Λιβύης φέρεται να ενέκρινε τη συμφωνία με την Τουρκία.
Για την Άγκυρα, πρόκειται για μια σημαντική πολιτική εξέλιξη.
Τα τελευταία χρόνια, η Τουρκία έχει ενισχύσει τις επαφές της όχι μόνο με τις αρχές της δυτικής Λιβύης αλλά και με τις πολιτικές και στρατιωτικές δομές της ανατολικής πλευράς.
Ο διοικητής του Λιβυκού Εθνικού Στρατού, Χαλίφα Χαφτάρ, εξακολουθεί να διαδραματίζει κεντρικό ρόλο στον πολιτικό και στρατιωτικό συσχετισμό δυνάμεων στην ανατολική Λιβύη.
Για την Ελλάδα, αυτή η εξέλιξη προκαλεί ιδιαίτερη ανησυχία.
Μέχρι πρόσφατα, οι εσωτερικές διαιρέσεις της Λιβύης προσέφεραν στην Αθήνα ένα επιπλέον πολιτικό επιχείρημα κατά του μνημονίου.
Η πιθανότητα ευρύτερης συνεννόησης μεταξύ των πολιτικών παραγόντων της ανατολικής και της δυτικής Λιβύης αλλάζει τα δεδομένα.
Ωστόσο, η πολιτική έγκριση από το κοινοβούλιο της ανατολικής Λιβύης δεν επιλύει αυτομάτως τα ζητήματα συνταγματικής αρμοδιότητας, διεθνούς αναγνώρισης ή δικαιωμάτων τρίτων κρατών.
Ούτε μετατρέπει το μνημόνιο σε νομικά κατοχυρωμένο θαλάσσιο σύνορο που δεσμεύει την Ελλάδα.
Παρ' όλα αυτά, η Άγκυρα έχει κερδίσει πολιτικό έδαφος.
Η Αθήνα μεταφέρει τη διαφορά στον ΟΗΕ και ενισχύει τις σχέσεις με την Αίγυπτο
Η διπλωματική αντίδραση της Ελλάδας ξεκίνησε πολύ πριν από τη συνεδρίαση του Συμβουλίου Ασφαλείας.
Η Ελλάδα μετέφερε τη διαφορά για το τουρκολιβυκό μνημόνιο στον ΟΗΕ και την Ευρωπαϊκή Ένωση.
Η Αθήνα επιμένει ότι η συμφωνία μεταξύ Τουρκίας και Λιβύης δεν μπορεί να παράγει έννομα αποτελέσματα σε βάρος της Ελλάδας χωρίς τη συγκατάθεσή της.
Η Αίγυπτος και η Κύπρος αποτελούν επίσης σημαντικούς εταίρους στη διπλωματική εξίσωση της περιοχής.
Οι σχέσεις με το Κάιρο έχουν ιδιαίτερη σημασία.
Το 2020, η Ελλάδα και η Αίγυπτος υπέγραψαν συμφωνία μερικής οριοθέτησης των αποκλειστικών οικονομικών ζωνών τους.
Η συμφωνία δημιούργησε ένα πλαίσιο συνεργασίας, χωρίς όμως να διευθετήσει κάθε πιθανό θαλάσσιο όριο μεταξύ των δύο χωρών.
Υπό το βάρος των τελευταίων εξελίξεων, η Αθήνα έχει έναν επιπλέον λόγο να ενισχύσει τον συντονισμό με το Κάιρο..
Η σχέση με την Αίγυπτο προσφέρει στην Ελλάδα κάτι πιο ουσιαστικό από διπλωματικές δηλώσεις: μια υφιστάμενη διμερή συμφωνία που βασίζεται στις αρχές της θαλάσσιας οριοθέτησης.
Η ευρύτερη πρόκληση, όμως, παραμένει.
Η Ελλάδα πρέπει να μετατρέψει τις διπλωματικές της θέσεις σε μια συντονισμένη περιφερειακή στρατηγική, με τη συμμετοχή της Αιγύπτου, της Κύπρου και των Ευρωπαίων εταίρων της.
Φυσικό αέριο, πετρέλαιο και στρατηγικές υποδομές: Το οικονομικό διακύβευμα
Η διαφορά για τα θαλάσσια σύνορα δεν είναι απλώς μια νομική ή διπλωματική διαφωνία.
Έχει άμεσες επιπτώσεις στις έρευνες υδρογονανθράκων, στις επενδύσεις σε υποδομές και στο μέλλον της οικονομικής ανάπτυξης της Ανατολικής Μεσογείου.
Η Ελλάδα ενδιαφέρεται για έρευνες υδρογονανθράκων σε υπεράκτιες περιοχές νότια και νοτιοδυτικά της Κρήτης. Διεθνείς ενεργειακές εταιρείες, μεταξύ των οποίων η Chevron, έχουν συμμετάσχει ή εξετάσει έργα στην περιοχή.
Η Τουρκία έχει επανειλημμένα αμφισβητήσει τις ελληνικές θαλάσσιες διεκδικήσεις και έχει αντιταχθεί σε ορισμένες ενεργειακές πρωτοβουλίες που η Άγκυρα θεωρεί ασύμβατες με τη δική της ερμηνεία των θαλάσσιων ορίων.
Οι επιπτώσεις εκτείνονται πέρα από το πετρέλαιο και το φυσικό αέριο.
Η Ανατολική Μεσόγειος αποκτά επίσης ολοένα μεγαλύτερη σημασία για τις ηλεκτρικές διασυνδέσεις, τους μεταφορικούς διαδρόμους και τις στρατηγικές υποδομές.
Η ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας–Κύπρου αποτελεί ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα έργου του οποίου η υλοποίηση έχει εμπλακεί στις ευρύτερες γεωπολιτικές διαφωνίες.
Για την Ελλάδα, η προστασία των θαλάσσιων δικαιωμάτων συνδέεται άμεσα με την ασφάλεια των επενδύσεων, τον ενεργειακό σχεδιασμό και τη δυνατότητα ανάπτυξης υποδομών χωρίς εξωτερικές πιέσεις.
.
Τι ακολουθεί: Διαπραγματεύσεις ή νέα διπλωματική κρίση;
Η παρουσία του Μητσοτάκη στον ΟΗΕ αποσκοπούσε στην ενίσχυση της διεθνούς θέσης της Ελλάδας.
Ωστόσο, η αντιπαράθεση με τον Τούρκο εκπρόσωπο έδειξε ότι η Άγκυρα δεν είναι διατεθειμένη να αποδεχθεί την ελληνική ερμηνεία της θαλάσσιας οριοθέτησης.
Αντίθετα, η Τουρκία συνεχίζει να προωθεί τη δική της ανάγνωση του Διεθνούς Δικαίου, δίνοντας έμφαση στον ρόλο των γεωγραφικών περιστάσεων και στην επήρεια των νησιών κατά την τελική οριοθέτηση των θαλάσσιων συνόρων.
Η έγκριση του μνημονίου από το κοινοβούλιο της ανατολικής Λιβύης, εφόσον επιβεβαιωθεί μέσω των σχετικών νομικών διαδικασιών, προσθέτει ένα ακόμη επίπεδο στη διαφορά.
Για την Ελλάδα, η πρόκληση είναι πλέον διπλή.
Πρώτον, πρέπει να συνεχίσει να υπερασπίζεται τα θαλάσσια δικαιώματα των νησιών της μέσω του Διεθνούς Δικαίου και της διπλωματικής κινητοποίησης.
Δεύτερον, πρέπει να αποτρέψει την παγίωση της τουρκολιβυκής διευθέτησης ως πολιτικής πραγματικότητας μέσω της επέκτασης της διμερούς συνεργασίας και των πρακτικών δραστηριοτήτων στις αμφισβητούμενες περιοχές.
Οι διαθέσιμες επιλογές περιλαμβάνουν διπλωματικές διαπραγματεύσεις, διμερείς συμφωνίες, περιφερειακό συντονισμό και διεθνείς νομικές διαδικασίες, εφόσον πληρούνται οι απαραίτητες προϋποθέσεις δικαιοδοσίας και συγκατάθεσης των εμπλεκόμενων μερών.
Μια ομιλία στον ΟΗΕ δεν μπορεί από μόνη της να επιλύσει μια θαλάσσια διαφορά.
Ούτε μπορεί το Συμβούλιο Ασφαλείας να ακυρώσει αυτομάτως μια διμερή συμφωνία μέσω μιας πολιτικής συζήτησης.
Η πραγματική δοκιμασία θα είναι αν η Ελλάδα μπορέσει να μετατρέψει τις διεθνείς αντιρρήσεις της σε συνεχή διπλωματική και νομική δράση.
Μία διπλωματική ήττα για τον Μητσοτάκη
Η Τουρκία δεν χρειάστηκε να διαγράψει την Κρήτη από τον χάρτη.
Της αρκούσε να κάνει τη διεθνή κοινότητα να συζητά για το πόσο πρέπει να μετρούν τα θαλάσσια δικαιώματα της Κρήτης.
Αυτό είναι το κεντρικό πολιτικό και διπλωματικό πρόβλημα που ανέδειξε η αντιπαράθεση στον ΟΗΕ.
Ο Μητσοτάκης προσήλθε στο Συμβούλιο Ασφαλείας με ένα ισχυρό γεωγραφικό επιχείρημα: Η Κρήτη, η Ρόδος, η Κάρπαθος και η Κάσος υπάρχουν, ανήκουν στην Ελλάδα και δημιουργούν θαλάσσια δικαιώματα βάσει του Διεθνούς Δικαίου.
Όμως, η Άγκυρα απάντησε μεταφέροντας τη συζήτηση σε ένα πιο σύνθετο νομικό πεδίο: στη διάκριση μεταξύ των θαλάσσιων δικαιωμάτων των νησιών και της επήρειάς τους στην τελική οριοθέτηση των συνόρων.
Ακριβώς εδώ επιχειρεί η τουρκική στρατηγική να δημιουργήσει περιθώρια ελιγμών.
Ο κίνδυνος για την Ελλάδα είναι μια διαφορά σχετικά με την εφαρμογή του Διεθνούς Δικαίου να μετατραπεί σταδιακά σε μια γκρίζα ζώνη αντικρουόμενων ερμηνειών, πολιτικών συμφωνιών και τετελεσμένων.
Η αλλαγή στάσης του κοινοβουλίου της ανατολικής Λιβύης καθιστά την πρόκληση ακόμη σοβαρότερη. Ένα έγγραφο που μέχρι πρόσφατα αντιμετώπιζε αντιδράσεις στο εσωτερικό της Λιβύης φαίνεται τώρα να έχει αποκτήσει ευρύτερη πολιτική βάση.
Η Ελλάδα χρειάζεται περισσότερα από χάρτες, ομιλίες και διακηρύξεις.
Χρειάζεται συνεχή νομική προετοιμασία, στενότερο συντονισμό με την Αίγυπτο και την Κύπρο, ισχυρότερη ευρωπαϊκή εμπλοκή και σαφή στρατηγική για την προστασία των θαλάσσιων συμφερόντων της.
Τελικά, ο πραγματικός κίνδυνος δεν είναι ότι το Διεθνές Δίκαιο εξαφανίστηκε.
Είναι ότι η Τουρκία επιχειρεί να μετατρέψει τη δική της ερμηνεία αυτού του Δικαίου σε μια εναλλακτική πολιτική πραγματικότητα στην Ανατολική Μεσόγειο.
Και αν η Αθήνα δεν μπορέσει να απαντήσει με μια συνεκτική διπλωματική και νομική στρατηγική, η παρέμβαση στον ΟΗΕ ενδέχεται να μείνει στην ιστορία λιγότερο ως σημείο καμπής για την ελληνική διπλωματία και περισσότερο ως προειδοποίηση για τα όριά της.
www.bankingnews.gr
Η Τουρκία απάντησε κατορθώνοντας να μεταφέρει τη συζήτηση στην ερμηνεία του Διεθνούς Δικαίου, αμφισβητώντας τη διπλωματική επιχειρηματολογία της Ελλάδας και αναδεικνύοντας τα όρια της στρατηγικής της.
Τι συνέβη - Τα γεγονότα
• 29 Οκτωβρίου: Ο Κυριάκος Μητσοτάκης έθεσε το ζήτημα του τουρκολιβυκού μνημονίου στο πλαίσιο συνεδρίασης του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ.
• Το επιχείρημα της Αθήνας: Η συμφωνία του 2019 αγνοεί τα θαλάσσια δικαιώματα της Κρήτης, της Ρόδου, της Καρπάθου και της Κάσου.
• Η απάντηση της Άγκυρας: Η Τουρκία αμφισβήτησε τον βαθμό στον οποίο τα ελληνικά νησιά πρέπει να επηρεάζουν την οριοθέτηση επικαλυπτόμενων θαλάσσιων ζωνών.
• Μια νέα εξέλιξη: Το κοινοβούλιο της ανατολικής Λιβύης ενέκρινε τη συμφωνία του 2019 στις 20 Οκτωβρίου 2026.
• Τι διακυβεύεται: Η θαλάσσια δικαιοδοσία, οι ενεργειακές έρευνες, τα θαλάσσια σύνορα, οι στρατηγικές υποδομές και οι ισορροπίες δυνάμεων στην Ανατολική Μεσόγειο.
Μια διπλωματική αντιπαράθεση που ανέδειξε την αδύναμη ελληνική στάση
Η Ελλάδα και η Τουρκία συγκρούστηκαν ξανά για τα θαλάσσια σύνορα στην Ανατολική Μεσόγειο.
Αυτή τη φορά, η αντιπαράθεση μεταφέρθηκε στο Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ, όπου ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης επιχείρησε να διεθνοποιήσει τις αντιρρήσεις της Αθήνας απέναντι στο τουρκολιβυκό μνημόνιο.
Η συμφωνία, που υπογράφηκε τον Νοέμβριο του 2019, καθορίζει μια διεκδικούμενη θαλάσσια δικαιοδοσία μεταξύ Τουρκίας και Λιβύης.
Η γεωγραφική της διαμόρφωση ουσιαστικά παραβλέπει τις δυνητικές θαλάσσιες ζώνες που δημιουργούν αρκετά ελληνικά νησιά, μεταξύ των οποίων η Κρήτη, η Ρόδος, η Κάρπαθος και η Κάσος.
Για την Αθήνα, το πρόβλημα δεν είναι απλώς ότι δύο χώρες υπέγραψαν μια διμερή συμφωνία.
Είναι ότι η συμφωνία επιχειρεί να θεμελιώσει θαλάσσιες διεκδικήσεις σε μια περιοχή όπου η Ελλάδα θεωρεί ότι θίγονται άμεσα δικά της κυριαρχικά δικαιώματα.
Η κατάσταση περιπλέχθηκε περαιτέρω στις 20 Οκτωβρίου 2026, όταν το κοινοβούλιο της ανατολικής Λιβύης, το οποίο στο παρελθόν είχε αντιταχθεί στη συμφωνία, φέρεται να την ενέκρινε.
Η εξέλιξη αυτή έδωσε στην Άγκυρα ένα επιπλέον πολιτικό επιχείρημα και αποδυνάμωσε τις προσδοκίες ότι οι εσωτερικές διαιρέσεις της Λιβύης θα συνέχιζαν να εμποδίζουν την εφαρμογή του μνημονίου.
Η Αθήνα προσδοκούσε ότι η μεταφορά του ζητήματος στο Συμβούλιο Ασφαλείας θα ενίσχυε τη διεθνή θέση της.
Ωστόσο, η αντιπαράθεση με τον Τούρκο εκπρόσωπο έδειξε ότι η διαφορά απέχει πολύ από μια απλή σύγκρουση μεταξύ του Διεθνούς Δικαίου και της παραβίασής του.
.
Ο Μητσοτάκης στον ΟΗΕ: Η γεωγραφία δεν μπορεί να καταργηθεί
Στις 29 Οκτωβρίου, ο Κυριάκος Μητσοτάκης προήδρευσε σε ανοικτή συνεδρίαση του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ, αφιερωμένη στις νέες τεχνολογίες και τη θαλάσσια ασφάλεια.
Ωστόσο, ένα από τα κεντρικά ζητήματα που έθεσε στην παρέμβασή του ήταν το τουρκολιβυκό μνημόνιο.
Ο Έλληνας πρωθυπουργός χαρακτήρισε τη συμφωνία παράνομη, αυθαίρετη και αντίθετη προς τη γεωγραφία.
Το επιχείρημά του ήταν σαφές: Η Τουρκία και η Λιβύη δεν μπορούν να καθορίζουν θαλάσσια σύνορα σαν να μην υπάρχουν τα ελληνικά νησιά που βρίσκονται ανάμεσα στις ακτές τους.
Ο Μητσοτάκης παρουσίασε στους συμμετέχοντες χάρτη της Ανατολικής Μεσογείου, εφιστώντας την προσοχή στην Κρήτη, τη Ρόδο, την Κάρπαθο και την Κάσο.
Δεν πρόκειται για ασήμαντους γεωγραφικούς σχηματισμούς. Είναι κατοικημένα ελληνικά νησιά, με οργανωμένη οικονομική ζωή και δικά τους θαλάσσια δικαιώματα βάσει του Διεθνούς Δικαίου.
Η Αθήνα υποστηρίζει ότι τα νησιά δημιουργούν θαλάσσιες ζώνες, συμπεριλαμβανομένων της αιγιαλίτιδας ζώνης, της υφαλοκρηπίδας και, όπου συντρέχουν οι προϋποθέσεις, της αποκλειστικής οικονομικής ζώνης.
Το βασικό επιχείρημα είναι ότι η γεωγραφική παρουσία αυτών των νησιών δεν μπορεί απλώς να διαγραφεί μέσω μιας διμερούς συμφωνίας μεταξύ δύο άλλων κρατών.
Το πραγματικό ερώτημα, όμως, είναι αν η ελληνική παρουσίαση της γεωγραφίας ήταν αρκετή για να αμφισβητήσει τη νομική και διπλωματική στρατηγική της Άγκυρας.
2. Τι δείχνει πραγματικά ο χάρτης;
Η διαφορά γίνεται σαφέστερη όταν εξετάζεται πάνω στον χάρτη.
Η Τουρκία και η Λιβύη υποστηρίζουν ότι οι αντίστοιχες θαλάσσιες διεκδικήσεις τους μπορούν να οριοθετηθούν κατά μήκος μιας γραμμής που ουσιαστικά παραβλέπει τις δυνητικές θαλάσσιες ζώνες αρκετών ελληνικών νησιών.
Η Ελλάδα απορρίπτει αυτή την προσέγγιση, υποστηρίζοντας ότι τα νησιά πρέπει να λαμβάνονται υπόψη σε κάθε νόμιμη οριοθέτηση.
Χάρτης της Ανατολικής Μεσογείου: Θαλάσσιες διεκδικήσεις Ελλάδας, Τουρκίας και Λιβύης
Το κεντρικό νομικό ζήτημα, ωστόσο, είναι πιο σύνθετο από το γεωγραφικό επιχείρημα και μόνο.
Σύμφωνα με τη Σύμβαση του ΟΗΕ για το Δίκαιο της Θάλασσας, τα νησιά γενικά δημιουργούν θαλάσσιες ζώνες όπως και οι άλλες χερσαίες περιοχές, με την επιφύλαξη της ειδικής εξαίρεσης για τους βράχους που προβλέπει το άρθρο 121 παράγραφος 3.
Ταυτόχρονα, διεθνή δικαστήρια και διαιτητικά όργανα έχουν κατά καιρούς προσαρμόσει την επήρεια των νησιών κατά τη χάραξη τελικών θαλάσσιων ορίων μεταξύ κρατών.
Αυτή η διάκριση είναι ουσιώδης.
Το γεγονός ότι ένα νησί δημιουργεί θαλάσσια δικαιώματα δεν σημαίνει αυτομάτως ότι θα λάβει πλήρη επήρεια σε κάθε οριοθέτηση.
Ωστόσο, η ύπαρξη αντικρουόμενων διεκδικήσεων δεν δίνει σε δύο κράτη το δικαίωμα να καθορίζουν, μέσω διμερούς συμφωνίας, τα θαλάσσια δικαιώματα ενός τρίτου κράτους χωρίς τη συγκατάθεσή του.
Αυτή είναι η θεμελιώδης ένσταση που προβάλλει η Αθήνα.
Η απάντηση της Τουρκίας: Η πραγματική μάχη αφορά την ερμηνεία του Διεθνούς Δικαίου
Ο εκπρόσωπος της Τουρκίας στον ΟΗΕ, Ahmet Yıldız αμφισβήτησε την ελληνική επιχειρηματολογία.
Η θέση της Άγκυρας είναι ότι η οριοθέτηση των θαλάσσιων ζωνών δεν μπορεί να καθοριστεί απλώς με την παρουσίαση ενός χάρτη ή με την επίκληση της γεωγραφικής ύπαρξης των νησιών.
Υποστηρίζει ότι η τελική οριογραμμή πρέπει να λαμβάνει υπόψη τις σχετικές γεωγραφικές περιστάσεις, τις αντικρουόμενες θαλάσσιες διεκδικήσεις και τις διεθνείς νομικές αρχές.
Είναι σημαντικό ότι η Τουρκία δεν αμφισβητεί πως η Κρήτη και η Ρόδος ανήκουν στην Ελλάδα.
Η διαφωνία αφορά τον βαθμό στον οποίο τα ελληνικά νησιά πρέπει να επηρεάζουν την τελική οριοθέτηση των θαλάσσιων ζωνών.
Η Τουρκία, επίσης, δεν είναι συμβαλλόμενο μέρος στη Σύμβαση του ΟΗΕ για το Δίκαιο της Θάλασσας του 1982, αν και υποστηρίζει ότι η οριοθέτηση των θαλάσσιων ζωνών πρέπει να διέπεται από τις εφαρμοστέες αρχές του εθιμικού διεθνούς δικαίου.
Αυτό δίνει στην Άγκυρα περιθώριο να προωθεί τη δική της ερμηνεία της διεθνούς νομολογίας, ιδίως όσον αφορά την επήρεια των νησιών στις διαφορές θαλάσσιας οριοθέτησης.
Εδώ ακριβώς αποκτά ιδιαίτερη σημασία η διπλωματική αντιπαράθεση: Η Τουρκία επιχειρεί να μετατρέψει μια διαφορά σχετικά με τα δικαιώματα των ελληνικών νησιών σε μια ευρύτερη συζήτηση για το πώς πρέπει να ερμηνεύεται το Διεθνές Δίκαιο.
Με άλλα λόγια, το ζήτημα δεν είναι πλέον απλώς αν τα νησιά υπάρχουν ή αν ανήκουν στην Ελλάδα. Είναι το πόση βαρύτητα πρέπει να έχουν όταν οι αντικρουόμενες θαλάσσιες διεκδικήσεις μετατρέπονται σε μια τελική οριογραμμή.
Μετατοπίζοντας τη συζήτηση σε αυτό το ερώτημα, η Άγκυρα κατάφερε να αμφισβητήσει την απλότητα της ελληνικής διπλωματικής αφήγησης.
Πρόκειται για σημαντική διπλωματική εξέλιξη, η οποία, ωστόσο, δεν θεμελιώνει τη νομική εγκυρότητα του τουρκολιβυκού μνημονίου.
Γιατί άλλαξε στάση η ανατολική Λιβύη;
Μέχρι πρόσφατα, η πολιτική ηγεσία της ανατολικής Λιβύης αντιτασσόταν στο θαλάσσιο μνημόνιο που υπέγραψε το 2019 η κυβέρνηση της Τρίπολης.
Ωστόσο, στις 20 Οκτωβρίου 2026, η Βουλή των Αντιπροσώπων της Λιβύης φέρεται να ενέκρινε τη συμφωνία με την Τουρκία.
Για την Άγκυρα, πρόκειται για μια σημαντική πολιτική εξέλιξη.
Τα τελευταία χρόνια, η Τουρκία έχει ενισχύσει τις επαφές της όχι μόνο με τις αρχές της δυτικής Λιβύης αλλά και με τις πολιτικές και στρατιωτικές δομές της ανατολικής πλευράς.
Ο διοικητής του Λιβυκού Εθνικού Στρατού, Χαλίφα Χαφτάρ, εξακολουθεί να διαδραματίζει κεντρικό ρόλο στον πολιτικό και στρατιωτικό συσχετισμό δυνάμεων στην ανατολική Λιβύη.
Για την Ελλάδα, αυτή η εξέλιξη προκαλεί ιδιαίτερη ανησυχία.
Μέχρι πρόσφατα, οι εσωτερικές διαιρέσεις της Λιβύης προσέφεραν στην Αθήνα ένα επιπλέον πολιτικό επιχείρημα κατά του μνημονίου.
Η πιθανότητα ευρύτερης συνεννόησης μεταξύ των πολιτικών παραγόντων της ανατολικής και της δυτικής Λιβύης αλλάζει τα δεδομένα.
Ωστόσο, η πολιτική έγκριση από το κοινοβούλιο της ανατολικής Λιβύης δεν επιλύει αυτομάτως τα ζητήματα συνταγματικής αρμοδιότητας, διεθνούς αναγνώρισης ή δικαιωμάτων τρίτων κρατών.
Ούτε μετατρέπει το μνημόνιο σε νομικά κατοχυρωμένο θαλάσσιο σύνορο που δεσμεύει την Ελλάδα.
Παρ' όλα αυτά, η Άγκυρα έχει κερδίσει πολιτικό έδαφος.
Η Αθήνα μεταφέρει τη διαφορά στον ΟΗΕ και ενισχύει τις σχέσεις με την Αίγυπτο
Η διπλωματική αντίδραση της Ελλάδας ξεκίνησε πολύ πριν από τη συνεδρίαση του Συμβουλίου Ασφαλείας.
Η Ελλάδα μετέφερε τη διαφορά για το τουρκολιβυκό μνημόνιο στον ΟΗΕ και την Ευρωπαϊκή Ένωση.
Η Αθήνα επιμένει ότι η συμφωνία μεταξύ Τουρκίας και Λιβύης δεν μπορεί να παράγει έννομα αποτελέσματα σε βάρος της Ελλάδας χωρίς τη συγκατάθεσή της.
Η Αίγυπτος και η Κύπρος αποτελούν επίσης σημαντικούς εταίρους στη διπλωματική εξίσωση της περιοχής.
Οι σχέσεις με το Κάιρο έχουν ιδιαίτερη σημασία.
Το 2020, η Ελλάδα και η Αίγυπτος υπέγραψαν συμφωνία μερικής οριοθέτησης των αποκλειστικών οικονομικών ζωνών τους.
Η συμφωνία δημιούργησε ένα πλαίσιο συνεργασίας, χωρίς όμως να διευθετήσει κάθε πιθανό θαλάσσιο όριο μεταξύ των δύο χωρών.
Υπό το βάρος των τελευταίων εξελίξεων, η Αθήνα έχει έναν επιπλέον λόγο να ενισχύσει τον συντονισμό με το Κάιρο..
Η σχέση με την Αίγυπτο προσφέρει στην Ελλάδα κάτι πιο ουσιαστικό από διπλωματικές δηλώσεις: μια υφιστάμενη διμερή συμφωνία που βασίζεται στις αρχές της θαλάσσιας οριοθέτησης.
Η ευρύτερη πρόκληση, όμως, παραμένει.
Η Ελλάδα πρέπει να μετατρέψει τις διπλωματικές της θέσεις σε μια συντονισμένη περιφερειακή στρατηγική, με τη συμμετοχή της Αιγύπτου, της Κύπρου και των Ευρωπαίων εταίρων της.
Φυσικό αέριο, πετρέλαιο και στρατηγικές υποδομές: Το οικονομικό διακύβευμα
Η διαφορά για τα θαλάσσια σύνορα δεν είναι απλώς μια νομική ή διπλωματική διαφωνία.
Έχει άμεσες επιπτώσεις στις έρευνες υδρογονανθράκων, στις επενδύσεις σε υποδομές και στο μέλλον της οικονομικής ανάπτυξης της Ανατολικής Μεσογείου.
Η Ελλάδα ενδιαφέρεται για έρευνες υδρογονανθράκων σε υπεράκτιες περιοχές νότια και νοτιοδυτικά της Κρήτης. Διεθνείς ενεργειακές εταιρείες, μεταξύ των οποίων η Chevron, έχουν συμμετάσχει ή εξετάσει έργα στην περιοχή.
Η Τουρκία έχει επανειλημμένα αμφισβητήσει τις ελληνικές θαλάσσιες διεκδικήσεις και έχει αντιταχθεί σε ορισμένες ενεργειακές πρωτοβουλίες που η Άγκυρα θεωρεί ασύμβατες με τη δική της ερμηνεία των θαλάσσιων ορίων.
Οι επιπτώσεις εκτείνονται πέρα από το πετρέλαιο και το φυσικό αέριο.
Η Ανατολική Μεσόγειος αποκτά επίσης ολοένα μεγαλύτερη σημασία για τις ηλεκτρικές διασυνδέσεις, τους μεταφορικούς διαδρόμους και τις στρατηγικές υποδομές.
Η ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας–Κύπρου αποτελεί ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα έργου του οποίου η υλοποίηση έχει εμπλακεί στις ευρύτερες γεωπολιτικές διαφωνίες.
Για την Ελλάδα, η προστασία των θαλάσσιων δικαιωμάτων συνδέεται άμεσα με την ασφάλεια των επενδύσεων, τον ενεργειακό σχεδιασμό και τη δυνατότητα ανάπτυξης υποδομών χωρίς εξωτερικές πιέσεις.
.
Τι ακολουθεί: Διαπραγματεύσεις ή νέα διπλωματική κρίση;
Η παρουσία του Μητσοτάκη στον ΟΗΕ αποσκοπούσε στην ενίσχυση της διεθνούς θέσης της Ελλάδας.
Ωστόσο, η αντιπαράθεση με τον Τούρκο εκπρόσωπο έδειξε ότι η Άγκυρα δεν είναι διατεθειμένη να αποδεχθεί την ελληνική ερμηνεία της θαλάσσιας οριοθέτησης.
Αντίθετα, η Τουρκία συνεχίζει να προωθεί τη δική της ανάγνωση του Διεθνούς Δικαίου, δίνοντας έμφαση στον ρόλο των γεωγραφικών περιστάσεων και στην επήρεια των νησιών κατά την τελική οριοθέτηση των θαλάσσιων συνόρων.
Η έγκριση του μνημονίου από το κοινοβούλιο της ανατολικής Λιβύης, εφόσον επιβεβαιωθεί μέσω των σχετικών νομικών διαδικασιών, προσθέτει ένα ακόμη επίπεδο στη διαφορά.
Για την Ελλάδα, η πρόκληση είναι πλέον διπλή.
Πρώτον, πρέπει να συνεχίσει να υπερασπίζεται τα θαλάσσια δικαιώματα των νησιών της μέσω του Διεθνούς Δικαίου και της διπλωματικής κινητοποίησης.
Δεύτερον, πρέπει να αποτρέψει την παγίωση της τουρκολιβυκής διευθέτησης ως πολιτικής πραγματικότητας μέσω της επέκτασης της διμερούς συνεργασίας και των πρακτικών δραστηριοτήτων στις αμφισβητούμενες περιοχές.
Οι διαθέσιμες επιλογές περιλαμβάνουν διπλωματικές διαπραγματεύσεις, διμερείς συμφωνίες, περιφερειακό συντονισμό και διεθνείς νομικές διαδικασίες, εφόσον πληρούνται οι απαραίτητες προϋποθέσεις δικαιοδοσίας και συγκατάθεσης των εμπλεκόμενων μερών.
Μια ομιλία στον ΟΗΕ δεν μπορεί από μόνη της να επιλύσει μια θαλάσσια διαφορά.
Ούτε μπορεί το Συμβούλιο Ασφαλείας να ακυρώσει αυτομάτως μια διμερή συμφωνία μέσω μιας πολιτικής συζήτησης.
Η πραγματική δοκιμασία θα είναι αν η Ελλάδα μπορέσει να μετατρέψει τις διεθνείς αντιρρήσεις της σε συνεχή διπλωματική και νομική δράση.
Μία διπλωματική ήττα για τον Μητσοτάκη
Η Τουρκία δεν χρειάστηκε να διαγράψει την Κρήτη από τον χάρτη.
Της αρκούσε να κάνει τη διεθνή κοινότητα να συζητά για το πόσο πρέπει να μετρούν τα θαλάσσια δικαιώματα της Κρήτης.
Αυτό είναι το κεντρικό πολιτικό και διπλωματικό πρόβλημα που ανέδειξε η αντιπαράθεση στον ΟΗΕ.
Ο Μητσοτάκης προσήλθε στο Συμβούλιο Ασφαλείας με ένα ισχυρό γεωγραφικό επιχείρημα: Η Κρήτη, η Ρόδος, η Κάρπαθος και η Κάσος υπάρχουν, ανήκουν στην Ελλάδα και δημιουργούν θαλάσσια δικαιώματα βάσει του Διεθνούς Δικαίου.
Όμως, η Άγκυρα απάντησε μεταφέροντας τη συζήτηση σε ένα πιο σύνθετο νομικό πεδίο: στη διάκριση μεταξύ των θαλάσσιων δικαιωμάτων των νησιών και της επήρειάς τους στην τελική οριοθέτηση των συνόρων.
Ακριβώς εδώ επιχειρεί η τουρκική στρατηγική να δημιουργήσει περιθώρια ελιγμών.
Ο κίνδυνος για την Ελλάδα είναι μια διαφορά σχετικά με την εφαρμογή του Διεθνούς Δικαίου να μετατραπεί σταδιακά σε μια γκρίζα ζώνη αντικρουόμενων ερμηνειών, πολιτικών συμφωνιών και τετελεσμένων.
Η αλλαγή στάσης του κοινοβουλίου της ανατολικής Λιβύης καθιστά την πρόκληση ακόμη σοβαρότερη. Ένα έγγραφο που μέχρι πρόσφατα αντιμετώπιζε αντιδράσεις στο εσωτερικό της Λιβύης φαίνεται τώρα να έχει αποκτήσει ευρύτερη πολιτική βάση.
Η Ελλάδα χρειάζεται περισσότερα από χάρτες, ομιλίες και διακηρύξεις.
Χρειάζεται συνεχή νομική προετοιμασία, στενότερο συντονισμό με την Αίγυπτο και την Κύπρο, ισχυρότερη ευρωπαϊκή εμπλοκή και σαφή στρατηγική για την προστασία των θαλάσσιων συμφερόντων της.
Τελικά, ο πραγματικός κίνδυνος δεν είναι ότι το Διεθνές Δίκαιο εξαφανίστηκε.
Είναι ότι η Τουρκία επιχειρεί να μετατρέψει τη δική της ερμηνεία αυτού του Δικαίου σε μια εναλλακτική πολιτική πραγματικότητα στην Ανατολική Μεσόγειο.
Και αν η Αθήνα δεν μπορέσει να απαντήσει με μια συνεκτική διπλωματική και νομική στρατηγική, η παρέμβαση στον ΟΗΕ ενδέχεται να μείνει στην ιστορία λιγότερο ως σημείο καμπής για την ελληνική διπλωματία και περισσότερο ως προειδοποίηση για τα όριά της.
www.bankingnews.gr
Σχόλια αναγνωστών